Het track record van militair overheidsmanager en minister-to-be Elanor Boekholt (D66)
GEWAPEND MET FEITEN
Het kabinet Jetten I is compleet en telt een opvallende hoeveelheid top-ambtenaren, zoals Elanor Boekholt-O’Sullivan. Een luitenant-generaal voor D66 op volkshuisvesting? Dan zal het wel vanwege managementkwaliteiten zijn. Laat ik deze nou toevallig al eens onder de loep hebben genomen.
Het aantal topambtenaren (minimaal zes stuks afhankelijk van definitie) in het nieuwe Kabinet Jetten I is opvallend. Zeker omdat bij ministeries een zogeheten functieroulatiesysteem bestaat om te voorkomen dat ambtenaren te lang blijven plakken op dezelfde plek en te machtig worden (een soort Tjibbe Joustra-filter). Tegenwoordig rouleren topambtenaren blijkbaar moeiteloos door naar de politieke en uitvoerende macht. Dit werpt allerlei vragen op (van het Wie-Is-Hier-Nou-De-Snackbar-kaliber) waar ik nog geen volledig antwoord op heb, maar het is glashelder dat management-kwaliteiten hoger aangeschreven staan dan inhoudelijke kennis bij het nieuwe kabinet (zo viel ook collega HP/Van Dijk op).
Wanneer D66 politieke kandidaten presenteert op LinkedIn krijg je een soort Rocky Road Overload qua consultantspeak. Zo wordt Boekholt door de sociaal-liberalen omschreven als iemand met ‘een indrukwekkend loopbaan’ die ‘geschiedenis schreef’. Daarom bracht ze in 2025 een boek uit onder de titel ‘Gewapend met gevoel’ waarin ‘zij reflecteert op leiderschap, verandering en menselijkheid. Vanuit die ervaring zet zij zich binnen D66 in voor het realiseren van een eigen thuis voor iedereen’.
Maar: wat is die ervaring precies?
Toevallig schreef ik in 2018 voor Follow the Money precies daarover een artikel. Ze was destijds net bevorderd tot luitenant-generaal en haar ster was rijzende binnen de krijgsmacht.
Uitstekend moment om dit artikel uit de mottenballen te halen. Als iemand immers een ministerspost krijgt wegens management-talenten (of in D66-taal: ‘brede ervaring met organisatieontwikkeling, leiderschap en maatschappelijke opgaven’) kan het geen kwaad in herinnering te brengen hoe Elanor Boekholt de Vliegbasis Eindhoven destijds als commandant managede, en vooral: welke hoofdpijndossiers ze achterliet voor haar opvolger (en tevens echtgenoot, Harold Boekholt - tegenwoordig opperhoofd bij inkooporganisatie van Defensie, COMMIT).
Ze was innovatie-aanjager, de eerste vrouwelijke commandant van Vliegbasis Eindhoven en vanaf juli wordt ze generaal: Elanor Boekholt maakt een bliksemcarrière. Het ‘stoere sociale talent’ van Defensie wil graag op haar merites worden beoordeeld. Vandaar dat FTM haar track record onder de loep neemt.
‘Vrouwelijke generaal in aantocht’. Zo maakte het ministerie van Defensie de bevordering van de huidige commandant van de Vliegbasis Eindhoven, Elanor Boekholt, eind april bekend. Boekholt hoopt een voorbeeldfunctie voor anderen te zijn: ‘Ik hoop dat meisjes ondanks dat stoere imago van Defensie zien dat er plek is voor mannen én vrouwen.’ Niettemin vindt ze het ‘jammer’ dat haar sekse onderdeel vormt van gesprek: ze wil liever op haar verdiensten worden beoordeeld.
Onder de vleugels van voormalig commandant der Luchtstrijdkrachten Sander Schnitger bestierde Boekholt, onder militairen bekend als ‘tante Pollewop’, het Luchtmacht-innovatiecentrum AIR. In de bombastische stijl van Schnitger strooiden de zelfbenoemde ‘pioniers’ en ‘kantelaars’ van Innovation AIR niet alleen met dure sprekers uit Amerika, maar maakten ze zich ook het jargon eigen van Silicon Valleys niet-geaccrediteerde ‘Singularity University’.
De denktank verzorgt voor 14.000 dollar per week cursussen waar de deelnemers, in de woorden van de MIT Technology Review, worden getrakteerd op een ‘fire hose of Silicon Valley Kool-Aid’. Veel buzzwords, weinig wetenschappelijke wol. Niettemin volgden diverse Luchtmachtofficieren namens Innovation AIR cursussen aan deze instelling.
De Luchtmacht interviewt het liefst zichzelf
De Valley-buzzwords sloegen aan bij de Luchtmacht, en hoe. Het Innovatiecentrum strooide met termen als ‘disruptive’, ‘out of the box’, ‘transfusie’ en installeerde enige weken een douche in de liften van de Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) te Breda om ‘mensen aan het denken te zetten’.
Na twee kritische artikelen op Follow the Money over nut en noodzaak van dure sprekers en executive cursussen, volgden er Kamervragen. Hoewel vragen van FTM aan de Luchtmacht over het Innovatiecentrum niet werden beantwoord, reageerde het krijgsmachtonderdeel op de publicaties door zichzelf ‘kritisch te bevragen’ in het eigen bedrijfsblad: de Vliegende Hollander. Conclusie: AIR is ‘allesbehalve gebakken lucht’.
Want waar de media zich vooral concentreren op wat er allemaal mis is, is dat volgens Boekholt maar een deel van het verhaal: ‘Je moet ook focussen op wat er eigenlijk hartstikke goed gaat. Dat gesprek moet je όόk voeren’, zei ze in een interview met BNR in maart 2017. Het mantra vormt een vast onderdeel van de communicatie vanuit Vliegbasis Eindhoven onder commandant Boekholt.
Misschien had Boekholt toch beter moeten kijken naar wat er mísgaat. Wanneer zij volgende maand haar post verlaat, krijgt haar opvolger namelijk drie affaires in de maag gesplitst.
1. Het vervoer van gevaarlijke stoffen
Om te laten zien dat het ‘eigenlijk hartstikke goed gaat’, mochten journalisten van het Eindhovens Dagblad in februari 2018 een kijkje achter de schermen nemen. Directe aanleiding was een uitzending van Nieuwsuur waaruit bleek – nota bene aan de hand van rapporten van Defensie zelf – dat er bij de luchtmacht de afgelopen jaren regelmatig zaken mis gingen bij het vervoer van gevaarlijke stoffen. Het ging hier deels over zendingen van andere krijgsmachtonderdelen die verkeerd waren verpakt of niet waren voorzien van de juiste papieren.
De lokale journalisten kregen te zien hoe materieel wordt gescand alvorens het in een vliegtuig wordt geladen en hoe strak alle veiligheidsprocedures waren geregeld. ‘Bij twijfel gaat het spul niet mee’, zo werd er verteld. Mede op initiatief van medewerkers van de Vliegbasis Eindhoven mogen andere krijgsmachtonderdelen niets meer voorverpakt aanleveren: alles wordt nog een keer gecontroleerd voor het definitief verstuurd wordt.
Het artikel werd goed ontvangen, vooral door de Luchtmacht zelf: ‘Toch nog journalisten die geïnteresseerd zijn in het echte verhaal in plaats van stemmingmakerij zonder feitenkennis’, jubelde het hoofd operaties van de Luchtmacht op Twitter. Wat de journalisten in Eindhoven echter niet werd verteld – en waar ze zelf niet bij stilstonden – is dat vervoer geen éénrichtingsverkeer is. Er vertrekken niet alleen pakketten vanuit Eindhoven, er wordt ook wel eens wat ontvangen uit missiegebieden, zoals Mali en Afghanistan. De journalisten van het Eindhovens Dagblad kregen alleen te horen wat goed ging.
2. Klokkenluiderszaak Van Wulfen
Victor van Wulfen maakte in 2009 melding bij zijn meerderen van gebrekkige veiligheid op Vliegbasis Eindhoven: procedures werden niet gevolgd, enkele piloten zouden zelfs met een slok op vliegen. Van Wulfens meldingen werden niet serieus onderzocht; in plaats daarvan werd hij binnen de organisatie weggezet als psychiatrisch geval. Daartoe werd zelfs zijn medisch dossier aangepast.
Van Wulfen maakte daar een zaak van. Nadat hij in 2015 door het Huis voor Klokkenluiders in het gelijk werd gesteld en was gerehabiliteerd, ging hij aan de slag bij de kustwacht. Daarmee viel hij onder de verantwoordelijkheid van de toen net aangetreden commandant Boekholt van de Vliegbasis Eindhoven.
Na diverse optredens in de media over en politieke aandacht voor zijn zaak werd Van Wulfen alsnog van het kustwacht-vliegrooster afgehaald. Commandant Boekholt meende dat Van Wulfen een ‘druk hoofd’ had, en sprak over ‘een bezorgd gevoel’: ‘Het is een gevoel, maar als je die te lang hebt moet je er wat mee doen. Mijn grootste verantwoordelijkheid is het garanderen van een veilige werkomgeving’, zo zei ze in bovengenoemd interview met BNR. Van Wulfen ging hiertegen in maart 2017 intern in beroep.
Degene die Van Wulfens interne beroep onderzocht, maakte daarbij een uitglijder, en stuurde een e-mail door aan de raadsman van Van Wulfen, zonder daarbij op te merken dat er nog een deel interne correspondentie aanhing. Tussen die correspondentie zat ook een e-mail waarin Boekholt de onderzoeker schrijft: ‘Blijf me vooral bestoken met zaken die je nog kunt gebruiken of zoekt. Ik heb inmiddels 1700 mails over hem, ik probeer zoveel mogelijk te clusteren maar het is soms een zoekslag.’
Anders gezegd: commandant Boekholt had een archief aangelegd (bestaande uit 1700 e-mails) over Van Wulfen. Ze stuurt de mail daarover niet alleen aan degene die onderzoek deed naar Van Wulfens klacht, maar ook naar een tot straffen bevoegde meerdere, de landsadvocaat, een medewerker van de hoogste ambtenaar (de secretaris-generaal). Deze correspondentie kwam (door de fout van de onderzoeker) ook terecht bij de raadsman van Van Wulfen, waarmee een kijkje in de interne onderzoekskeuken werd prijsgegeven. Inzet van Boekholts mail: onderlinge afstemming tijdens een lopend onderzoek, iets wat procedureel uit den boze is. Daarmee ging Boekholt op de stoel zitten van degene die het onderzoek moest uitvoeren.
De inhoud van deze 1700 e-mails is vooralsnog onbekend. Uit een Excel-sheet van het ministerie van Defensie van vorig jaar, ingezien door FTM, blijkt dat de afdeling communicatie van Defensie zelfs de social media-uitingen van Van Wulfen (waarin hij collega-militairen onder andere uitmaakt voor ‘flapdrol’) nauwgezet bijhield.
Ondanks de hoog oplopende discussies met collega’s op social media, was Defensie hiermee feitelijk in overtreding: werkgevers mogen social media-uitlatingen van werknemers alleen bijhouden wanneer die werknemer wordt verdacht van strafbaar gedrag, en moeten hiervoor vooraf toestemming vragen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Ondertussen werd naar buiten toe een ander beeld geschetst: terwijl Boekholt 1700 e-mails over Van Wulfen verzamelde en er een Excel-sheet met social media-uitlatingen werd aangelegd, vertelde de commandant bij BNR dat de klokkenluider was gerehabiliteerd en in het gelijk gesteld: ‘In die zin is dat dossier ook afgesloten’.
3. Omgang met financiële integriteitsschendingen
Een dossier dat Boekholt – net als haar voorganger, commandant Van Soest – open achterlaat, betreft financiële integriteitsschendingen. Acht jaar geleden was uit intern onderzoek (in handen van FTM) gebleken dat de boekhouding te wensen overliet. Uit een steekproef kwam naar voren dat sommige medewerkers te veel vergoeding voor een dienstreis hadden ontvangen (1900 euro), en bij tachtig medewerkers viel weinig te controleren, omdat er van hen geen (correct) huisadres stond geregistreerd.
In 2016, vlak voordat Boekholt aantrad als commandant, werden er bij een adjudant onrechtmatigheden geconstateerd: ook hij zou geen correct huisadres hebben opgegeven. Omdat hij niet de enige is maar hem wel strafontslag boven het hoofd hangt, besluit de man melding te maken van onjuiste declaraties van collega’s. Zo hebben medewerkers meerdere malen hun huisadres gewijzigd om zodoende een maximale vergoeding te kunnen toucheren. Het onterecht opgeven van reiskosten en gesjoemel met adressen is namelijk een veelvoorkomend probleem op de vliegbasis. Zo wilden medewerkers die een cursus in Hoofddorp volgden, liever gebruikmaken van ‘hotelfaciliteiten in plaats van de nabije legering in en rondom Amsterdam’. Om hun hotelkosten te financieren, declareerden zij niet-gemaakte dienstreizen voor de dagen dat ze in Hoofddorp op cursus waren.
Op het eerste gezicht lijkt Boekholts aanpak voortvarend: ‘Bij een deelonderzoek besloot ik nog verder te graven. Dan genereer je geen applaus en win je ook de populariteitsprijs niet’, zei ze tegen BNR over de kwestie. Uit de onderzoeksrapporten en achterliggende communicatie (in handen van FTM) blijkt echter dat Boekholt vooral naar een uitvlucht zocht, niet naar de waarheid.
De interne commissie had namelijk geconstateerd dat zowel medewerkers als leidinggevenden wisten dat deze manier van declareren in strijd met de regels was. Maar in het rapport werd het desondanks beschreven als ‘een “grijs gebied” en daarmee gedoogd’. Het ‘verder graven’ van Boekholt was uitsluitend bedoeld om te kijken of overtreding van de regels tot financieel gewin had geleid. De conclusie: al was dat niet volgens de regels, bleek een hotelovernachting goedkoper te zijn dan slapen in de Marinekazerne in Amsterdam of de Maximakazerne in Badhoevedorp. Een vreemde constatering: als het echt goedkoper was, waarom zijn hotelovernachtingen dan in 2012 afgeschaft en waarom heeft maar een relatief kleine ploeg medewerkers in een hotel geslapen?
Voor toenmalig minister van Defensie, Jeanine Hennis (VVD), was het ontbreken van financieel gewin aanleiding om een financiële integriteitsschending uit te sluiten. Het is blijkbaar niet the thought that counts, waar het integriteit betreft. In een enkel geval hadden de medewerkers netto een klein bedrag aan hun logeerpartij overgehouden: ‘Dat geld wordt afgetrokken van hun salaris’. Oftewel: Defensie betaalde onderaan de streep alsnog voor ongeoorloofd hotelverblijf door de kosten daarvan weg te strepen tegen de onterecht ingediende declaraties.
De adjudant die de integriteitsmeldingen had gedaan – nadat hij zelf tegen de lamp was gelopen wegens het niet correct opgeven van zijn adres – kreeg niets weggestreept, maar werd ontslagen. Zijn collega’s kregen voor gelijksoortige fouten een ‘reprimande’ en er zou volgens Boekholt gewerkt worden aan een ‘cultuuromslag’.
Dat niet iedereen zo streng werd behandeld als de melder, heeft een oorzaak. Er hadden dan bijna 20 personen ontslagen moeten worden, waarmee heel squadron 336 (inclusief vier Hercules-vliegtuigen) effectief aan de grond was gezet. Maar waarom dan die ene melder wel ontslag kreeg? Er wordt geen valide reden voor gegeven.
Manager-generaal
De nalatenschap van Boekholt op Vliegbasis Eindhoven bestaat derhalve uit drie pijnlijke affaires: de omgang met gevaarlijke stoffen, (financiële) integriteitsschendingen en klokkenluiders.
Dat is opmerkelijk, aangezien ze juist werd ingeluid als managementtalent. Alleen: de loftuitingen dat Boekholt een ‘stoer sociaal talent’ zou zijn, dienden vooral om de kritiek over haar gebrek aan operationele ervaring te pareren. Ze heeft weinig op haar conto staan, en op haar borst ontbreekt dan ook het klassieke rijtje (‘een testbeeld van’) onderscheidingen en medailles.
Haar installatie als commandant van de Vliegbasis was niet zozeer het gevolg van haar operationele ervaring, maar viel samen met een campagne van het ministerie van Defensie om meer vrouwen te werven. Zelfs haar mentor Schnitger erkende dat ze weinig ervaren was, maar voegde daaraan toe: ‘in een vliegtuig ontwikkel je je niet per definitie tot een goede manager’.
Hoewel Boekholt het zelf ‘jammer’ zegt te vinden dat haar sekse opgevoerd wordt als argument, denkt de communicatieafdeling daar anders over. Die laat geen kans onbenut om het feit dat ze vrouw is te uit te venten in ronkende persberichten (‘Vrouw in een mannenwereld’). Zelf geeft ze aan dat vooral de buitenwereld een issue maakt van haar sekse. Om diezelfde reden, zo zei ze, zat ze ook nooit bij het vrouwennetwerk van Defensie.
Maar dat klopt niet helemaal. Zo was ze tien jaar geleden onderdeel van een vrouwenklankbordgroep, waar ze ‘veel voorbereidend werk heeft verricht op het gebied van genderbewustwording’. En tijdens een Masterclass Coaching in 2007 koos ze ‘Meer diversiteit bij de Luchtmacht’ als onderwerp. Niets om je voor te schamen; wél lastig als het niet direct wordt geflankeerd door vakinhoudelijke merites.
De vraag is of vrouwen gebaat zijn bij Boekholts overhaaste promotie. Juist haar gebrek aan ervaring en haar bepaald niet smetteloze blazoen wekken de suggestie dat ze haar promotie vooral te danken heeft aan een diversiteitsagenda. Want hoewel Boekholt beloofde de Vliegbasis Eindhoven pas te verlaten wanneer ‘opgeruimd is wat opgeruimd moet worden’, liggen er nog allerlei stofnesten onder het tapijt. Of haar opvolger er belang bij heeft deze stofnesten alsnog op te ruimen, valt te betwijfelen.
Diverse bronnen melden onafhankelijk van elkaar dat haar echtgenoot, Harold Boekholt, per 26 juni het stokje van zijn vrouw overneemt als commandant van de Vliegbasis Eindhoven.
Gedoe veroorzaken kost tijd.
Steun mijn werk: schrijf je in, deel het artikel of overweeg een lidmaatschap. Uiteraard is een losse blijk van waardering via een donatie ook mogelijk!
Niets zo nuttig als een goed archief! Wedden dat mevrouw - als onderdeel van een rijtje - volkshuisvesting (weer) niet in het gelid krijgt?
Een werkelijk goede manager had de beslissing omtrent de vervolging van valsheid in geschrifte plegers (valse declaraties indienen is een misdrijf) overgelaten aan de procureur generaal bij het militair gerechtshof - eventueel input gevend omtrent de onmisbaarheid van de delinquenten - en de uitkomst afgewacht. Dus het probleem daar neerleggen waar het thuishoort. Ontslag van 1 deliquent en 20 delinquenten niet ondermijnt de legitimiteit van het gezag. Mevrouw de commandant had beter kunnen inzetten op een verandering van een cultuur waarin het indienen van valse declaraties klaarblijkelijk schering en inslag was. Hoe kan je een declaratie indienen of een berekening maken omtrent de kosten wanneer het onderliggende feit sinds 2012 niet meer kan voorkomen? Dat duidt op wijdverspreide corruptie en falende controle mechanismen. Het kan natuurlijk zo zijn dat uitgerekend deze mevrouw schoonschip heeft gemaakt.
Blijft over de verwondering dat een militair lid is van de Pang Pang Partij.