Het is helemaal niet zo 'goed geregeld' in Nederland
ZOMERS ZEIK-ESSAY
De grootste leugen die Nederlanders zichzelf en elkaar vertellen, is dat het in Ons Land misschien wel koud, nat, guur en donker is, máár dat het ‘bij ons tenminste allemaal goed geregeld is’.
‘Man, man, man. Niet te geloven dit’. Met spichtige verbetenheid kijkt De Nederlander om zich heen. De Portugese obers op de vakantiebestemming (die net zo goed Spaanse of Griekse obers hadden kunnen zijn), worden met haviksogen geobserveerd. Want stel je voor dat iemand anders eerder wordt geholpen.
Na het deduceren van de arbeidsverdeling komt De Nederlander tot de conclusie dat ze hier werken alsof ze alle tijd van de wereld hebben: ze helpen maar één tafeltje per keer. Wat denken ze wel niet?
De Nederlander heeft zelfs op vakantie geen tijd.
Als dan ook nog eens blijkt dat er bij het lokale terras niet gepind kan worden door een smartphone tegen een apparaat te houden is het bal: wat ís dit voor hakkietakkielandje!?
VOC-mentaliteitje
Iedereen die langere tijd in het buitenland verblijft, observeert regelmatig landgenoten in hun niet-natuurlijke habitat. Onwillekeurig ontwaakt dan de innerlijke David Attenborough.
Bij schrijver en Trouw-correspondent Zuid-Afrika Kevin van Vliet sloeg de antropologische observatie naar binnen. Hij beschreef in zijn laatste boek, Jong en Eenzaam, een staat van permanent sluimerende en steeds sneller escalerende paniek zodra hij terugkeert naar zijn Hollandse Heimat:
‘Beneden ligt Nederland in jaarlijkse uitvaartstemming. De koppen ernstig en grauw vanwege de regen die alweer maanden onafgebroken valt, en het gesteun en geklaag dat slechts ten doel stelt het zelf te ontlasten door de ander te bezwaren’.
Een land waar ‘alle ruimte voor fouten is geëlimineerd, waardoor het vermogen tot behelpen al jaren niet meer is gekweekt’.
Nergens zie je dat laatste zo duidelijk als aan Nederlanders buiten Nederland.
Inwoners uit het land van ‘drie in de rij, een kassa erbij’ kijken als spitse stokstaartjes met de neus omhoog over de Iberische supermarktrij, zich nerveus realiserend dat de kletsende juffrouw achter de kassa eerst nog negen (negen!) andere klanten moet helpen voor zij aan de beurt zijn.
Ongedurig vingerknippen naar een bijna-leeg wijnglas richting de passerende ober die vier daghappen balanceert op de arm is een kunst die vrijwel exclusief beheerst wordt door Nederlanders.
Je kunt het ze bijna niet kwalijk nemen. Mensen die gewend zijn aan vijftien e-mails bij het online bestellen van een pak wasknijpers (Dank voor je bestelling! We hebben het ingepakt! Het is NU op de post! Lees hier met welke bezorgdienst! Het komt waarschijnlijk overmorgen aan! Nee morgen al! Is tussen tien en vijf goed? We komen elf uur! Je was niet thuis! We proberen het morgen weer!) worden koortsachtig paranoïde van een dienstverlening (Hoe vond je trouwens onze dienstverlening? Wil je onze enquête invullen? Geef ons vijf sterren op TrustPilot!) die je pas iets vertelt zodra er iets te vertellen valt, of iets vraagt als er wat te vragen is. Hetzelfde geldt hier trouwens voor de dienstverlening van de overheid.
Twee weken niks gehoord? Daar moet iets mis zijn gegaan!
Hoe vaak we niet een verontwaardigde kuitbroek een Portugees overheidskantoor hebben zien binnenbenen om uit eigen beweging (dus zonder nummertje trekken, oproep, afspraak of benodigde papieren) de aandacht van een nietsvermoedende Zuid-Europese ambtenaar op te komen eisen in steenkolenengels want ‘Bom dia, ja hoi. Faz favor, hello, yesyes, hallo, excuse me? Aai hes hurd notting jet about de aanvraag voor mij swimming pool’.
Dat hij hiermee zijn eigen tegenstand mobiliseert ontgaat De Nederlander volledig. Er is namelijk geen betere manier om je aanvraag onderop de stapel te laten eindigen door vroegtijdig op hoge poten een Zuid-Europese ambtenaar (in een taal die niet de zijne is) de les te lezen. En asociaal vingerknippen naar de ober zal er eveneens voor zorgen dat hij ineens heel druk is met alle andere mensen die wél netjes op hun (tafeltje-voor-tafeltje) beurt wachten. Het Grote Onrecht wat daaruit volgt - langer wachten dan De Nederlander zelf strikt noodzakelijk acht vergezeld door een minder vriendelijke behandeling - ligt ook nooit aan De Nederlander zelf.
Mensen zijn zelf vaak de beste woordvoerder van hun eigen mentaliteit, dus om het diepgewortelde VOC-mentaliteitje van De Nederlander te illustreren, quote ik graag Julien Althuisius. De progressieve Volkskrant-journalist woonde enkele maanden in het Portugese Ericeira en kwam terug met zinnen als: ‘Geen rotonde konden we afmaken zonder uitgebreide claxonnale begroeting van de lokale bewoners, die overigens zelf over geen enkele kennis van verkeersregels leken te beschikken’ en ‘De lokale surfgemeenschap bleek bovendien helemaal niet zo gezellig en vriendelijk als gedacht. In het water (en op het land) heerste een grote vijandigheid naar alles wat van buiten kwam’.
Nooit zal De Nederlander zich afvragen: misschien ken ik de lokale mores niet goed, zijn er ongeschreven verkeersregels of omgangsregels die ik nog moet leren? Misschien stuit ik mensen tegen de borst als ik geen Portugees spreek en met flashy sportspulletjes (die een West-Europees inkomen verraden) binnen enkele weken een lokale zandbank kom koloniseren?
Oftewel: kan het misschien aan mij liggen?
Vijftig tinten (Code) Zwart
Ben je betoeterd. Het ligt namelijk nooit aan De Nederlander of Nederland. Wij hebben het tenminste allemaal goed geregeld. Het zijn les autres die het elke keer verkloten voor ons, goedgeorganiseerde Nederlanders.
Zo hadden wij als een van de weinige landen geen Code Zwart tijdens de coronacrisis in tegenstelling tot de meer chaotische katholieke landen in het zuiden:
Tijdens de coronaverhoren wordt Italië geregeld opgevoerd als schrikbeeld. Voormalig RIVM-baas Jaap van Dissel wees op beelden uit Bergamo, waar het “totaal misging”: patiënten stonden “voor de deur van het ziekenhuis” en “konden niet worden geholpen”.
Een “Bergamo-situatie”, met niet genoeg bedden voor alle patiënten, bleef Nederland volgens toenmalig zorgminister Tamara van Ark bespaard. “Code zwart hebben we gelukkig niet bereikt”, zei ze. Oud-premier Rutte noemde code zwart een “ramp van niet te beschrijven omvang”, maar zei dat het “uiteindelijk allemaal net gelukt” is.
Het is alweer zes jaar geleden, maar het staat mij nog goed voor de geest hoe in maart 2020 talkshow Op1 en de NOS een audiofragment uitzonden van een bezorgde Italiaanse verpleegster die emotioneel vertelde hoe er op ‘de eerste hulp bepaald wordt wie sterft en wie blijft leven. Er is geen capaciteit meer om iedereen te helpen’. Dat de NOS de originaliteit ‘niet kon verifiëren’ weerhield de publieke omroep er niet van het alsnog uit te zenden.
Collega-journaliste en goede vriendin Milena Holdert (die recentelijk ook de coronaverhoren kritisch volgde voor het programma Nieuwsuur) en ik vertrouwden het destijds voor geen meter: HOEZO ga je een dramatisch sensationeel voicebericht uitzenden waarvan je de herkomst of originaliteit niet kunt bevestigen?
Toen vervolgens de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) er nog even met de VOC-sneeuwschuiver overheen ging door te spreken over een Italiaanse ‘oorlogssituatie’ omdat ‘in Italië mensen boven de zeventig niet meer worden opgenomen op de intensive care’ besloot ik destijds voor de Groene Amsterdammer zélf maar even te bellen met zowel de Italiaanse koepelorganisatie voor eerste hulp en anesthesie (AAROI EMAC) als een woordvoerder van het bisdom Brescia.
