De Nieuwe Vredesbeweging noemt zichzelf een ‘divers en meerstemmig’ platform. De deelnemerslijst laat vooral de welbekende kliek van oude pacifisten, religieuze vredesclubs en radicaal-linkse, antikapitalistische, dekoloniale en anti-imperialistische organisaties zien. Gezellig!
Het is heel makkelijk om voor democratie te zijn. Of voor rechtvaardigheid. Mensenrechten. Gratis bier. Goede golven. Alle mooie dingen in het leven.
Mensen die een reeks standpunten spuwen en daar zelf unilateraal de conclusie aan verbinden dat ze derhalve ‘voor democratie’ of ‘voor vrede’ zijn wekken bij mij altijd argwaan. Helemaal wanneer ze zichzelf een dissidentschap aanmeten die ze eigenlijk niet verdienen. Alsof roepen dat je ‘voor vrede’ en ‘tegen fascisme’ bent een moedig ‘ander geluid’ is. Met ageren tegen de NAVO riskeer je niet bepaald een publieke flogging op het Binnenhof.
Integendeel, de spreekbuizen van de Nieuwe Vredesbeweging, zoals Ewald Engelen en De Nieuwe Wereld-presentatrice Martijntje Smits, publiceren hun ideeën vrij en volop. Ze schuiven aan in talkshows, zoals Martijntje Smits, om over zichzelf te vertellen en worden al flyerend geïnterviewd in (landelijke) media. Ze hebben via een succesvolle lobby SP-kamerlid Jimmy van Dijk en de jongerenafdeling van de FNV en de Landelijke Studentenbond aan hun zijde gekregen om donderdag 27 september a.s. een zogeheten ‘Stop de Oorlogskoorts’-demonstratie te organiseren.
Uiteraard is meelopen een ‘keuze voor de vrede’ wat impliceert dat iedereen die niet de standpunten onderschrijft ‘tegen vrede’ (en dus voor oorlog) is.
Stellige simplisme is al 🚩, maar wordt 🚨🚨🚨 als je het lijstje organisatoren langsloopt en de teksten op de website naleest: dit zijn geen serieuze mensen.
Anti-Militaristies OnderzoeksKollektief
Tussen de lijst organisaties bij de Nieuwe Vredesbeweging komt de geur van zware shag en iets te lang geleden gezette Kanis en Gunnik-filterkoffie je tegemoet. Zo is daar een club ‘voormalig politiek dienstweigeraars / totaalweigeraars’ die zichzelf het ‘Politiek Dienstweiger Kollectief’ noemen. Nu is het op zichzelf al heel koddig om jezelf bijna een halve eeuw later te definiëren om wat je niet gedaan hebt, maar vooruit: ze zijn nog steeds tegen een dienstplicht. En dan is daar nog een ‘anti-militaristies onderzoekskollectief’: een groep vrijwilligers uit Utrecht die vier keer per jaar trouw een VredesMagazine uitbrengen.
Toch is de oude garde niet wat de organisatie draagt. Want hoewel de Nieuwe Vredesbeweging zichzelf omschrijft als ‘divers’ is daar toch een vaste kliek te zien van radicaal linkse, antikapitalistische, dekoloniale en anti-imperialistische (lees: anti Westers derhalve anti Amerikaans derhalve anti-Israel) bewegingen. Denk aan bijvoorbeeld de Communistische Jongerenbeweging van Nederland. Een organisatie die zichzelf revolutionair noemt, baseert op marxisme-legisme en pleit voor de ‘omverwerping van het kapitalisme’ daarbij verwijzend naar de Oktoberrevolutie van 1917. Of de Nieuwe Communistische Partij van Nederland die eveneens een communistische maatschappij tot doel heeft en daarbij leiding wil geven aan de ‘economische politieke ideologische klassenstrijd van de arbeidersklasse’.
Dan is er nog XR Justice Now! en aangezien tegenwoordig geen demonstratie compleet is zonder Palestina is daar nog een rits aan Alkmaar voor Palestina, Arnhem for Palestine, Dutch Scholars for Palestine, HvA4Palestine, Kolna Falasteen, Tilburg4Palestine, UvA Staff for Palestine, Zaankanters4Palestina, Vlaggen4Palestina, Plant een Olijfboom en Kairos-Sabeel.
Het is een vrij uniform, en bovendien voorspelbaar, allegaartje met dito wereldbeeld. Een waarin het Westen wordt gezien als dominante machtsstructuur (ze hebben de China-memo nog niet gekregen -red) waarbij Israël wordt gezien als een Amerikaanse vooruitgeschoven macht. Palestijnen behoren tot de gekoloniseerde en derhalve onderdrukte partij. Alle conflicten kun je lezen langs een as van macht versus onderdrukking, of kolonisator versus gekoloniseerde, dader versus slachtoffer.
Kortom: de morele beoordeling wordt afhankelijk van welke plaats je hebt binnen de machtsstructuur. Geweld van een dominante partij (zoals bijvoorbeeld Amerika na 9/11 of Israel na 7 oktober) wordt steevast uitgelegd als imperialisme of structurele onderdrukking, terwijl geweld van de ondergeschikte partij wordt gezien als verzet, bevrijdingsstrijd of reactie op structureel geweld.
In de Rusland-Oekraïne oorlog verandert de rolverdeling. Rusland is militair gezien de agressor ten aanzien van Oekraïne, maar toch zijn zij binnen het anti-imperialistische kader tóch slachtoffer. Ze zijn immers een macht die zich verzet tegen uitbreiding van de NAVO, Amerikaanse hegemonie of Westerse omsingeling. Aanspraak maken op slachtofferschap kan eigenlijk iedereen die zich benadeeld voelt door ‘het Westerse systeem’.
Zo is te lezen in een speech van de in kefiyeh gehulde Jeroen Kuijpers (geen familie, ik herhaal: geen familie) over de Wet op de defensiegereedheid begin september dat het Westen moet de-esclaren omdat Rusland zich bedreigt voelt: ‘er is geen reële dreiging van een aanval op de NAVO. Mits we niet verder escaleren en het oorlogsmonster voeden’. Uiteraard komt daar en passant nog even een pleidooi voor ‘een provinciaal vredesbeleid […] wat […] de banden met Israël verbreekt’ voorbij.
Als je denkt: ‘dit kan niet gekker’: het wordt gekker.
Volgens een keynotespeaker Lidija Zelović tijdens een symposium van de Nieuwe Vredesbeweging lag ‘een belangrijke oorzaak’ van de oorlog in Joegoslavië bij het het International Monetary Fund (IMF), omdat deze ‘bezuinigingsmaatregelen oplegde die per definitie binnen een kapitalistisch kader vielen. Dat botste fundamenteel met de manier waarop het land was ingericht: socialistisch.’ Ook hier wordt een causale kralenketting aan elkaar ge-WereldWinkelt waarbij de bron ligt in het Westen (IMF beleid) wat zorgt voor ontwrichting, politieke instabiliteit en dus oorlog. Hierbij worden allerlei andere factoren, zoals het feit dat Joegoslavië juist geen klassieke Sovjet-planeconomie was en er relatief veel marktwerking bestond met omvangrijke leningen op buitenlandse markt, even over het hoofd gezien. Of wat te denken van het nationalisme, machtsstrijd tussen republieken, het einde van de Koude Oorlog en beslissingen van politieke en militaire figuren. Daarnaast is het aanhalen van sociaal commentaar van Michael Parenti (een bekende Amerikaanse Marxistische activist) als politicologische duiding ook een klein teken aan de wand.
‘Vrede’ wordt niet duidelijk gedefinieerd, maar het streven ernaar wordt vrijwel één-op-één vertaald naar een stellingname tegen een politieke actor (‘het Westen’, de NAVO, IMF, ‘Mericah, of Israël) die als dader wordt gezien. Want alleen daders hebben verantwoordelijkheid en keuzevrijheid, de rest is slechts slachtoffer van ‘het systeem’.
Geen serieuze mensen
Het probleem met deze radicaal linkse analyse is dat het vooraf bepaalt wie structureel de veroorzaker is. Omdat het Westen (de NAVO of Amerika) de dominante en dus imperialistische macht is, kan elke gebeurtenis worden gezien als een gevolg daarvan. Je premisse is immers terugredeneren vanuit die onwrikbare aanname van Westerse Macht. Elke NAVO of EU uitbreiding wordt dan een provocatie, Russische agressie is daar een reactie op. Israël is de kolonisator en 7 oktober is geen militaire inval maar verzet op bezetting. Amerikaanse aanwezigheid in het Midden-Oosten is imperialisme, en dus is 9/11 een blowback van Amerikaanse machtspolitiek.
Het gaat er niet om dat de rol van NAVO-uitbreiding, Israëls beleid of Amerikaanse interventies volledig weggepoetst moeten worden uit de causale klankschaal. Een serieuze conflictanalyse onderzoekt juist meerdere causale omstandigheden. Het punt is dat deze radicaal linkse zelfbenoemde vredesactivisten de handelsverantwoordelijkheid (agency, zoals dat tegenwoordig heet) van het vermeende slachtoffer steevast compleet wegredeneren. Maar er zit nogal wat ruimte tussen context en causale vrijspraak.
Want Osama bin Laden en Al-Qaeda hadden (en hebben) zo hun eigen religieuze-politieke doelstellingen en maakte strategische keuzes. Hamas is ook niet zomaar een mechanische reactie op Israëls politiek: het heeft een eigen ideologie, organisatie, strategie en doelstellingen. Idem dito met Poetin’s Rusland: het heeft zo zijn eigen idee over Oekraïne, Russische macht, territorium en de internationale orde. Het is wel weer kapotgrappig dat hoogopgeleide, radicaal linkse westerse elites slachtoffers waar ze zeggen voor op willen komen niet voor vol aan zien (met eigen motivaties, strategieën en ideologieën) maar instrumentaliseren (of misschien kan ik beter zeggen: koloniseren) voor hun afkeer tegen alles wat Westers en/of Amerikaans is.
Het is de vraag wat mensen met een vrij voorspelbaar (want circulair en gesloten) denksysteem precies denken bij te kunnen dragen aan ‘vredeseducatie’?
Volgens de activisten zelf ‘omarmen we een nieuwe cultuur van vrede waarin mensen zich bewust zijn van de reële risico’s van oorlog, en zijn toegerust met kennis en vaardigheden om bij te dragen aan het voorkomen en tegengaan van polarisatie en conflict’.
Als je jongeren wilt leren wat vrede is, moet je ook laten zien wat oorlog inhoud. Waarom voeren staten oorlog? Waarom zijn mensen bereid te vechten? Hoe werkt afschrikking? Wanneer kan diplomatie oorlog wel voorkomen en wanneer heeft alleen diplomatie gefaald? Wat is een veiligheidsdilemma? Waarom kan bewapening zorgen voor escalatie als afschrikking, en onder welke omstandigheden precies?
De Kinderen voor Kinderen-causaliteit van ‘oorlog is slecht, vrede is goed, alles wat oorlogsmiddelen gebruikt is militarisering, ergo: demilitarisering is vrede’ slaat de meest lastig vraag over: onder welke omstandigheden voorkomt geweldsdreiging groter geweld? Of omgekeerd: onder welke omstandigheden veroorzaakt dreiging escalatie? En: is het überhaupt mogelijk om diplomatiek te bedrijven zonder pressiemiddel? En zo ja: onder welke voorwaarden zou de andere partij dan akkoord kunnen gaan en zich jouw kant op bewegen?
Als je de oplossing presenteert (‘vrede’) moet je wel kunnen uitleggen wat dat betekent, en hoe dat is te bereiken. Anders is het niets meer dan een gratis bier-motie. Net als het boe-roepen naar de NAVO en ‘het Westen’ volgens een kinderlijke causale keten, met de beste wil van de wereld, niet serieus is te nemen.
Tot slot is er een verschil tussen vrede en vrijheid en rechtvaardigheid. Neem bijvoorbeeld de Sovjetinvasie van Finland in 1939. Finland had voor ‘vrede’ kunnen kiezen door zich bij de Sovjeteisen neer te leggen, maar koos juist voor gewapend verzet met enorme kosten. Er werd wat grondgebied afgestaan maar Finland bleef wel onafhankelijk. Als geweldloosheid een doel op zich is, zou een aangevallen partij (zoals Finland) door mogen vechten? Was het Finse verzet (of tegenwoordig: het Oekraïense verzet) een belemmering voor vrede, of juist een middel om een belangrijker goedje (politieke zelfstandigheid, zeg maar: anti-imperialisme!) te verdedigen? Daarnaast: wapenstilstand en de afwezigheid van geweld is niet hetzelfde als vrede. Een oorlog kan over zijn na capitulatie, maar dat maakt de uitkomst niet per se duurzaam of rechtvaardig.
Mensen die zeggen dat ‘oorlog nooit een oplossing’ is en geweldloosheid als doel op zich hebben, mogen eerst wel eens uitleggen welke prijs vrede mag hebben, hoe die prijs wordt gewogen, wie die prijs voor een ander mag bepalen en nog beter: betalen?
DieuwsNieuws baseert zich op good ol’ fashioned marktwerking:
steun mijn werk en wordt lid!
Een eenmalige bijdrage is ook mogelijk: