Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!
Pro heeft er geen apart evenement voor georganiseerd. Vrijdagmiddag presenteert de partij via een livestream de uitslag van het ledenreferendum dat afgelopen week werd gehouden. Eigenlijk zijn het meerdere referenda, maar slechts één ervan trok veel belangstelling: moet Pro zich aansluiten bij de Europese sociaaldemocraten – de oude partijfamilie van de PvdA – of de Groenen, die van GroenLinks? De sociaaldemocraten hebben met bijna tweederde van de stemmen gewonnen.
Even afpellen. Het gaat hier om een uitslag die was voorgekookt door de partijtop: de partij deed ten onrechte alsof er haast was met deze beslissing, een adviescommissie wilde de sociaaldemocraten, Jesse Klaver gaf er zijn zegen aan en allerlei prominenten begonnen te roepen dat leden het advies moesten volgen. Dat het een ondeugdelijk advies was maakte geen verschil en de Groenen kregen vervolgens nergens de kans om hun standpunt te presenteren. Ergo: oude machtspolitiek van de PvdA.
Als je er zo naar kijkt, is de overwinning voor de sociaaldemocraten magertjes, maar er is een besluit genomen en Pro kan deze splijtende discussie nu achter zich laten, toch? Mwa. Dit referendum ging eigenlijk over de grondslag van Pro en daar bestaat dus behoorlijke verdeeldheid over. Een significante minderheid wil een activistischere en groenere koers en heeft geen zin in toetreding tot het sociaaldemocratische machtsblok in Brussel: weliswaar centrumlinks, maar toch zeker niet groen.
Herschikking
Het is deze weken wel duidelijk geworden waarom de fusie van GroenLinks en PvdA – precies zoals de critici altijd hebben gezegd – niet per se een succes is en misschien ook simpelweg naïef. Het machtsdenken overheerst: door twee partijen te fuseren krijg je een grotere en zijn er meer leden, meer zetels en meer macht. Dat zien we nu in de Tweede Kamer. Mooi, maar tegelijk wordt vergeten dat de fusie vooral een herschikking van het partijlandschap is en dat iedereen daarin opnieuw positie moet bepalen.
De keuze voor een Europese partij zal op den duur gevolgen hebben voor de koers. Nu Pro zichzelf kennelijk in de eerste plaats ziet als sociaaldemocratisch, is de kans groter dat er een tendens ontstaat richting het politieke midden, naar macht en compromisvorming. Pro wordt ontegenzeggelijk meer PvdA dan GroenLinks, en laat daarmee ruimte op de linkerflank, waar leden en kiezers goede alternatieven hebben, met name bij de Partij voor de Dieren en in mindere mate bij de SP.
Als Pro voor de Groenen had gekozen, was er iets soortgelijks gebeurt. Dan verschuift de partij meer richtingactivisme, principes, duurzaamheid en postmateriële waarden. Dan was Pro meer GroenLinks dan PvdA geworden en zou er een lege ruimte in het politieke midden ontstaan. Daar zou een partij als D66 dan weer van kunnen profiteren, omdat er simpelweg weinig keuze is in dat deel van het politieke spectrum.
Leden en stemmers
Kiezers zijn onvoorspelbaar en we moeten maar afwachten wat die de komende verkiezingen gaan doen. Niemand weet of Pro dan beter of slechter zal scoren dan de twee voormalige partijen samen. Kiezers kijkensowieso naar een mix van ideologie, personen, beeldvorming, coalitiemogelijkheden en de actualiteit. Het ledenreferendum van deze week maakt voor hen weinig verschil: een partij verandert niet van de ene op de andere dag, zo’n proces kan jaren duren. Ergo: het effect op kiezers kun je beter vergeten.
Voor leden ligt dat anders. Zij vormen de basis van de partij: zij moeten in maart weer flyeren bij de Provinciale Statenverkiezingen, zich voor allerlei functies willen kandideren en belangrijke strategische beslissingen nemen. Hoe zullen oud-GroenLinks-leden zich voelen? Ze krijgen wel erg veel PvdA over zich uitgestort: een sociaaldemocratische Europese affiliatie, een vakbondsvrouw als partijvoorzitter en Mariëtte Hamer als lijsttrekker voor de Eerste Kamer.
De afgelopen weken was het bij bijeenkomsten van de Groenen niet moeilijk leden te vinden die behoorlijke twijfels hebben over de koers van Pro en zich niet thuis voelen bij een centrumlinkse machtspartij. Er was toennog hoop: als Pro nou maar naar de Groenen zou gaan, zou dat in hun ogen een teken zijn dat het nog goed kon komen. Zo nee, dan overwogen ze te vertrekken.
Een denkfout
Bij Pro is sprake van een knoeperd van een denkfout: het idee dat er eensgezindheid is over de fusie omdat deze in juni een communistische meerderheid kreeg. De afgelopen jaren is er systematisch naar de fusie toegewerkt. Door uitsluitend over die strategie te spreken, is het inzicht verdwenen dat de twee oude partijen ook andere opties hadden en dat fusie niet hun enige mogelijke toekomst was. Het is een staaltje kokerdenken waar velen nog een puntje aan kunnen zuigen.
Je kunt terugdenken aan de ledenvergadering van GroenLinks Amsterdam waar een raadslid in tranen vroeg waarom er geen andere opties werden besproken. Waarom is er nooit gekeken naar een min of meer permanente alliantie van GroenLinks en PvdA, waarom is niet eerst een aantal jaar met stembusakkoorden gewerkt en waarom is niet eerst de al bestaande lokale samenwerking grondig geëvalueerd? Er was geen gesprek over mogelijk, alles draaide om fusie.
Er leek vervolgens veel steun, maar het is logischer te denken dat die alleen in deze specifieke eendimensionale context tot stand kon komen. Wat meehielp is dat de dissidenten van de PvdA min of meer op eigen initiatiefvertrokken. Die van GroenLinks bleven en toen dachten de fusiefans: ze zijn aan boord. Nou ja, een partij is een vrijwilligersorganisatie waarin mensen intrinsiek gebonden moeten worden en elke dag kunnen besluiten te vertrekken, precies zoals de PvdA’ers uit de hoek van Rood Vooruit deden.
Flyeren voor Mariëtte
Er zullen niet meteen honderden Pro-leden weglopen, maar het enthousiasme is bij sommigen nu aardig geluwd. Tekenen te over: na aansluiting bij de sociaaldemocraten blijft er samenwerking met de Groenen, zo was de belofte, maar in een mail naar leden is die belofte al weggevallen. De Europese sociaaldemocraten noemen deze nog wel, maar net als voorheen weet niemand wat dit inhoudt. De Groenen liggen er in Brussel ondertussen gehavend bij. Is dat goed voor het klimaat?
De activistische flank van GroenLinks is heus niet gek. Het wordt een zware tijd. In maart moeten zij de straat op met flyers met de beeltenis van Mariëtte Hamer. Er is nauwelijks een PvdA’er te vinden die verder van ze afstaat. Ondertussen horen ze de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer een compromisloos geluid vertolkenwaar ze hun oude partij in ieder geval deels in herkennen. De vraag is dan: welke partij past hen het beste? Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
Echt makkelijk wordt het de sceptici natuurlijk niet gemaakt: de Partij voor de Dieren heeft zich altijd gepresenteerd als anti-Europees, wat nogal een probleem is als je juist in federalisme gelooft. Waar de toekomstige afhakers van Pro terechtwaaien is dus nog onbeslist, maar ik gok zomaar dat de dierenpartij binnenkort gewoon gaat erkennen dat Europees natuur- en klimaatbeleid bij nader inzien toch wel een goede zaak is. Dan wordt voor heel wat sceptici de drempel om over te stappen heel laag.
Direct na het referendum verspreidde de Partij voor de Dieren alvast het plaatje: Groen? Word lid. Het wordt nog druk bij de ledenadministratie. Champagne!
CHRIS AALBERTS
Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!