Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!
Pro komt op voor vakmensen en mbo'ers, maar die willen maar niet op de partij stemmen of er lid van worden. Wat nu? Een avondje in Amsterdam.
Vroeger stemden vakmensen en mbo’ers PvdA, maar tegenwoordig gaan ze voor de PVV, legt Anchrit Wille uit. Ze is auteur van het boek Diplomademocratie, over de ongelijke politieke verhoudingen tussen theoretisch en praktisch opgeleiden. Plat gezegd krijgen mensen met een opleiding in het wetenschappelijk onderwijs (wo) of het hbo vaker hun zin dan mensen met een mbo-opleiding. Dat is een immens democratisch probleem en dus zijn we donderdagavond bij een avond over dit onderwerp.
We bevinden ons in De Nieuwe Liefde, een debatcentrum in Amsterdam West. De avond wordt georganiseerd door Sociaal Verbond, een partijnetwerk dat wil dat Pro praktisch opgeleiden beter gaat vertegenwoordigen. De avond bestaat uit twee panels en begint met een lezing van Wille, die haar boek samen met Mark Bovens schreef. De zaal van zo’n honderd mensen luistert ademloos. Mbo’ers in de zaal noemen de lezing na afloop ‘herkenbaar’.
Twee werelden
Vroeger was sociale klasse de belangrijkste politieke scheidslijn, zegt Wille. Nu is dat opleiding. Door de stijging van de welvaart gingen mensen vaker doorstuderen en kwamen er meer mensen met een hbo- of wo-opleiding. Deze groepen leven vaak in gescheiden werelden. Ze hebben vrienden van hun type opleiding, ze zoeken binnen die groep een partner, wonen in wijken met diezelfde soort mensen en sturen hun kinderen naar scholen waar ouders dezelfde type opleiding hebben als zijzelf.
In sommige steden wonen heel veel theoretisch opgeleiden, bijvoorbeeld waar de universiteiten zijn gevestigd. Op andere plekken wonen juist veel praktisch opgeleiden. Die worden dan weer door hbo- en wo-afgestudeerden gemeden. Dat geldt ook weer binnen steden: groepen hebben hun eigen wijken en die kun je zelfs goed herkennen. Josse de Voogd heeft overtuigend laten zien dat in wijken met veel praktisch opgeleiden rolluiken domineren, in wijken met veel theoretisch opgeleiden bakfietsen.
Tegenwoordig richten partijen zich op een van deze groepen. Groene en sociaal-liberale partijen als Pro, D66 en Volt zijn er voor de theoretisch opgeleiden, praktisch opgeleiden kiezen eerder nationalistisch, dus PVV, JA21 of BBB. De standpunten van deze groepen lopen erg uiteen, met name op culturele thema’s als klimaat, migratie en diversiteit. In welk kamp Pro zit moge duidelijk zijn.
Theoretisch opgeleiden
De politiek is ondertussen ook zelf het domein van theoretisch opgeleiden geworden, weet Wille. Driekwart van de Kamerleden heeft tegenwoordig een wo-opleiding en de rest vrijwel altijd hbo. Praktische beroepen komen nog maar nauwelijks voor. Dat zie je op alle niveaus: in andere bestuurlagen, bij ambtenaren en bij lobbygroepen. Wille laat zien dat dit niet zo hoeft te zijn: in 1930 was maar een derde van de Kamerleden van de SDAP – een voorloper van de PvdA – wo-opgeleid. Bij Pro is dat nu driekwart.
Even kijken naar het opleidingsniveau van de Amsterdamse Pro-politici, wiens afdeling medeorganisator is van deze avond. De monocultuur is werkelijk verpletterend.
Wethouders en raadsleden van Pro Amsterdam. WO betekent: men studeerde aan een universiteit en/of voltooide een opleiding op masterniveau.
Wantrouwen en blinde vlekken zijn het gevolg. De belangen van wo’ers en hbo’ers worden simpelweg beter gehoord dan andere, aldus Wille. Mbo’ers voelen zich minder goed vertegenwoordigd en vinden dat ze worden achtergesteld. Er zijn daarom twee dingen nodig: meer maatschappelijke waardering voor praktische beroepen en een betere politieke vertegenwoordiging.
Verrek, dat is precies wat partijnetwerk Sociaal Verbond wil.
Blinde vlekken
Dat er blinde vlekken zijn, wordt deze avond pijnlijk duidelijk. We luisteren naar een man die decennialang in een fabriek werkte en zijn vertrouwen in de PvdA kwijtraakte. Hij moet tegenwoordig tot zijn 67ste doorwerken terwijl dat fysiek helemaal niet kan. Er volgt een panel met een paar mbo’ers. Een van hen werkte in het Europees Parlement. Daar denken ze dat als je niet aan een universiteit studeert, je alleen van de catering kunt zijn. De zaal lacht wat ongemakkelijk.
Een panellid heeft collega’s die Pro maar niets vinden. Politiek heeft ‘een hele ambtelijke vibe’, horen we. Volksvertegenwoordigers lijken vooral op ambtenaren. Soms doet men wel een poging om zaken op een gemakkelijke manier te presenteren, maar daar prik je meestal zo doorheen. Een ander panellid vertelt dat Pro vast het beste met mbo’ers voorheeft, maar dat je dat niet kunt voelen. Een ander zegt dat links bij onderhandelingen als eerste dingen weggeeft die voor mbo’ers het belangrijkst zijn.
Mark Bovens herinnert de zaal aan een herkenbare PvdA’er als Jan Schaefer. De implicatie is duidelijk: herkenbare politici zitten allang niet meer bij Pro. Bovens voegt daar nog een probleem aan toe: bij culturele thema’s wijken mbo’ers sterk af van de fusiepartij. Deze zou bv. op migratie meer naar het midden moeten gaan om beter bij deze doelgroep aan te sluiten. Een panellid zegt schamper dat het roze logo van Pro zo feminien is dat het velen meteen afstoot. Heeft men daar weleens aan gedacht?
Voortbestaan
Dan is er een slotpanel met wethouder Sofyan Mbarki, Tweede Kamerlid Lisa Vliegenthart en partijvoorzitter Kitty Jong. Jong vindt dit thema essentieel voor het voortbestaan van Pro. Dat vakmensen meer waardering moeten krijgen, daarover is iedereen het snel eens, maar hoe het met politieke vertegenwoordiging moet blijft onduidelijk. Jong denkt dat er bij Pro-kandidatenlijsten een quotum voor praktisch opgeleiden moet komen. De vergelijking met vrouwen in raden van bestuur is snel gemaakt. Een quotum werkt.
De interessantste opmerking komt daarna. Jong benadrukt dat een quotum haar eigen mening is en geen bestuursstandpunt. Ze krijgt er de handen dus niet voor op elkaar, terwijl dit het concreetste idee is om iets aan de ondervertegenwoordiging van mbo’ers te doen. De monocultuur van theoretisch opgeleiden vereist een immense culturele verandering. Je vraagt je af of Pro daartoe in staat is.
In gedachten zie je een mbo’er bij Pro solliciteren voor de Amsterdamse gemeenteraad. Daar is men niet met dit thema bezig. De hoofdstedelijke afdeling is medeorganisator van de avond, maar er lijkt geen raadslid aanwezig. Een mbo-sollicitant zal bij Pro vooral academici tegenkomen die vinden dat ‘lager opgeleiden’ minder geschikt zijn voor een politieke functie. Je moet immers beleidsstukken lezen. Het is een open deur dat dit een zeer eenzijdige visie op volksvertegenwoordiging is, maar realiseert iemand zich dat nog?
Onverkiesbare plekken
Zonder quotum kun je nog zoveel mbo’ers laten solliciteren, maar ze zullen allemaal worden afgewezen of op een onverkiesbare plaats belanden. Dit nare fenomeen houdt zichzelf in stand. We moeten terug naar de vergelijking met de positie van vrouwen: als je hen een plek aan tafel geeft, zijn er minder plekken voor mannen en dan wordt een deel van die mannen in de eigen ambities gehinderd. Zo gaat dat bij de komst van vakmensen ook. Dat kost wo’ers letterlijk baantjes.
We weten waar deze discussie toe leidt bij quota voor vrouwen of voor mensen met een migratieachtergrond. Dit levert onvrede, boosheid en ressentiment op, want quota schenden - of dat nou terecht is of niet - het meritocratische idee dat de beste persoon een bepaalde functie verdient. Zie hier waarom Pro de diplomademocratie helemaal niet gaat aanpakken: al die wo-opgeleide politici zijn er diep van overtuigd dat zij het meest geschikt zijn en mensen met een andere achtergrond niet of in ieder geval een stuk minder.
Ondertussen dwalen je gedachten af naar Jan Marijnissen. Met een achtergrond als lasser en fabrieksarbeider werd hij een fantastisch politicus: een echte volksvertegenwoordiger waarvan je wist wat hij vond, die dat in heldere taal kon uitleggen en waarvan je kon voelen dat hij het meende. Zouden zulke mensen ooit een plek krijgen bij Pro? We moeten het ergste vrezen.
CHRIS AALBERTS
Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!
Waarom Chris hier niet Bij Was:




