Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!
Er is eigenlijk geen aanleiding voor deze avond. Woensdag komt JA21 samen in café De Tapuit in Haarlem. Dit politiek café is een beetje gek: hoewel zo’n evenement vertrouwd klinkt, lukt het veel partijen helemaal niet meer om zoiets te organiseren. Te weinig vrijwilligers, te weinig animo, te veel gedoe.
Een duidelijke reden heeft JA21 niet voor deze avond: je denkt even dat men op zoek is naar kandidaten voor de Provinciale Statenverkiezingen van maart, maar die selectieprocedure blijkt al gestart.
Even luisteren hoe JA21 over allerlei zaken denkt. Tweede Kamerlid Daniël van den Berg – voorheen fractievoorzitter in Noord-Holland – komt vertellen over zijn werk. In Den Haag is hij bezig met een initiatiefwet om de Groningse gasputten open te houden of tenminste op de waakvlam te zetten. Ook wil hij investeren in SMR’s: kleine kernreactoren. Hij constateert fijntjes dat zijn standpunten door minstens zoveel VVD’ers als JA21’ers worden gedeeld.
De zaal luistert ademloos. Van den Berg doet iets wat Kamerleden op de rechterflank eigenlijk nooit doen: proberen dingen te bereiken. Voor zijn initiatiefwet loopt inmiddels een internetconsultatie. Hij loopt het hele land af op zoek naar steun en die is er volgens hem op heel veel plekken. JA21 gaat de VVD leegeten, denkt Van den Berg, al is het maar omdat de liberalen het de concurrentie zo ontzettend makkelijk maken. JA21 doet namelijk gewoon wat rechtse kiezers willen.
Ellendig beleid
Dan is het tijd voor Kevin Kreuger. Hij was acht jaar raadslid in Amsterdam, waarvan de laatste jaren fractievoorzitter. Hij is ermee gestopt en zegt dat hij het werk mist, maar gelukkig zijn er goede opvolgers. Sytze Rijpkema en Stef Keij zijn nog maar net begonnen, maar ze zoeken nu al meer samenwerking met andere partijen dan Kreuger zelf ooit heeft gedaan. Dat is heel goed, zo houdt Kreuger de aanwezigen voor, want alleen zo bereik je wat.
Dat is in Amsterdam ook wel nodig, denkt Kreuger. Hij verhaalt over beslissingen waar de aanwezigen spontaan onpasselijk van worden. De gemeente bouwde een afval- en energiecentrale waar helemaal geen businesscase voor is, die bakken met geld kost en aan de praat wordt gehouden met afval uit Rome. Het transport van dat afval levert dan weer heel veel extra CO2-uitstoot op. Het maakt weinig uit wat je ervan zegt, aldus Kreuger, want rechts is in Amsterdam klein.
In de hoofdstad loopt men voor op de rest van het land, denkt het oud-raadslid. Hij houdt de aanwezigen voor dat wat we landelijk zien bij de VVD, in Amsterdam al veel langer de praktijk is. De VVD werkt graag samen met links. We krijgen een bloemlezing van allerlei hoofdstedelijke problemen, waarvan in ieder geval duidelijk is dat de VVD ze niet heeft weten op te lossen: te hoge uitgaven, overal afval op straat, geen investeringen in een brug over het IJ en ga zo maar door.
Positie kiezen
Een man in het publiek klaagt dat JA21 soms wordt beschreven als ‘extreemrechts’. Kreuger zegt dat de eigen geschiedenis JA21 verdacht maakt: de partij blijft een afsplitsing van Forum. Het is echter logischer te kijken naar wat de partij nu is: een constructieve club waar niemand uit de bocht vliegt. Een man in de zaal denkt dat VVD’ers en CDA’ers niet naar JA21 komen vanwege het ‘onderbuikgevoel’. De partij moet meer ambassadeurs krijgen, denkt de nieuwe Noord-Hollandse fractievoorzitter Gerard Hartog.
Zo vult de avond zich vooral met kritiek op de VVD: ze zijn te veel met duurzaamheidsdingen bezig, ze werken niet aan lagere lasten, beperking van de uitgaven zit er niet in en aan migratiebeperking doen ze ook al weinig. De VVD doet eigenlijk systematisch niet wat men belooft, zo is de stelling. JA21 doet dat juist wel en bereikt ook nog eens wat. Opeens snap je de goede peilingen: JA21 heeft het makkelijker een rechts geluid te verspreiden dan de VVD, die continu compromissen moet uitleggen.
Dit klinkt allemaal best goed, maar het is natuurlijk een luchtbel: als JA21 een realistische en constructieve partij is die echt verantwoordelijkheid wil nemen, komt men vroeg of laat in precies hetzelfde coalitiesysteem terecht als de VVD. Weg imago van realistische oplossingen, beloften nakomen en niet heulen met links. Dan ziet JA21 er alsnog uit als een soort VVD en lopen de kiezers meteen weer weg. Dan is het crisis zoals een paar jaar geleden, toen Eerdmans maar nipt de Tweede Kamer haalde.
De organisatie
De vraag is of JA21 een organisatie heeft die mogelijk succes kan dragen en eventuele stormen overleven. Dit politiek café geeft daar enig inzicht in: er is daadwerkelijk sprake van enige organisatieopbouw. We worden welkom geheten door de lokale vrijwilligerscoördinator. Daar heeft JA21 er drie van in Noord-Holland: voor elke kieskring eentje. De coördinator meldt dat veertig mensen zich voor deze avond hebben ingeschreven. 25 van hen komen ook daadwerkelijk opdagen.
Deze opkomst is eigenlijk op zichzelf een prestatie, want een lokaal netwerk van afdelingen bestaat bij JA21 niet. In slechts zeven gemeenten zit de partij in de gemeenteraad. Ambities om dit aantal uit te breiden zijn er zeker. Fractievoorzitter Hartog was in het verleden al eens raadslid voor de VVD in Zaanstad en woont tegenwoordig in Alkmaar. Hij ziet het wel zitten om daar met JA21 de gemeenteraad in te gaan. Zo ontstaat langzaam een serieuze organisatie, nietwaar?
Zomaar een voorspelling: JA21 gaat die organisatie niet echt bouwen. Dat zie je aan wie hier actief zijn. Twee van de drie Statenleden zijn ook raadslid, maar dan voor een lokale partij. Het vertrokken Statenlid Ivo Mantel is eveneens voor een lokale partij wethouder geworden. Er zijn in het land ontzettend veel van dit soort clubjes met een rechts en soms wat populistisch profiel. Ze verhinderen JA21 om op tientallen plekken wortel te schieten. De JA21-achterban heeft lokaal allang onderdak gevonden.
Kleine clubjes
De consequentie hiervan is nauwelijks te missen. JA21 gaat nooit een partij worden met een breed landelijk netwerk van afdelingen, vrijwilligers en gemeenteraadsfracties, want er is simpelweg te veel concurrentie. De organisatorische basis zal altijd Haags en dus smal blijven. Dat betekent dat dit een partij blijft die bij problemen op landelijk niveau in zijn geheel schipbreuk kan leiden bij gebrek aan echte worteling en een interne toestroom van nieuwe mensen of ideeën. Een flinke windvlaag en er is van JA21 weinig over.
Zonder zo’n basis word je niet snel een soort VVD, waar men op verschillende bestuursniveaus actief is, onderling kan overleggen, aan scouting van politiek talent kan doen en ga zo maar door. Lokale problemen kunnen binnen zo’n partij worden doorgespeeld naar de Tweede Kamer en de partij heeft carrièreopties voor mensen die lokaal succesvol waren. Als de VVD een slechte score haalt in de Tweede Kamer, kan er vanuit de partij inhoudelijke en personele vernieuwing plaatsvinden. Bij JA21 is dat lastig.
Of niet? Als je langer naar de VVD kijkt zijn de verschillen met JA21 eigenlijk betrekkelijk klein. JA21 is weliswaar een klein netwerk dat met name in Den Haag baantjes uitdeelt, maar dat is ook de praktijk bij de VVD. Hoe groot is de kans dat een raadslid uit Harlingen of Zevenaar de Tweede Kamer haalt? De VVD heeft liever Kamerleden die politiek assistent van een minister zijn geweest. Over de voeling met de achterban hoeven we het helemaal niet te hebben. Als die bij de VVD door al dat interne overleg zo goed is, waarom bestaat JA21 dan?
Niet zo gek dat ze bij JA21 denken: wij gaan de VVD leegeten.
Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!
Eerdmans is voor JA21 wat immigratie voor het kartel is.