Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille wandelgangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen.
Live verslag doet hij op X en BlueSky via @ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!
Nieuws over de keuze van Pro voor een Europese partijfamilie. Vier Europarlementariërs zijn het niet eens met het advies om lid te worden van de sociaaldemocraten in plaats van van de groenen.
Hoe zat het ook alweer? PvdA en GroenLinks hadden ieder een eigen partijfamilie – een groep van gelijkgezinde partijen – en waren lid van de bijbehorende fracties in het Europees Parlement. Nu PvdA en GroenLinks samen zijn gegaan, moet Pro kiezen tussen deze partijfamilies. Je kunt geen lid blijven van beide. Over twee weken start een ledenreferendum.
De discussie over de partijfamilie begint een hele ongelukkige gang van zaken te worden. Die observatie is niet nieuw: heel wat Pro-leden vinden dat deze discussie veel eerder gevoerd had moeten worden. In de drang om te fuseren is nooit gepraat over de wezenlijke vraag wat Pro is: een sociaaldemocratische partij die is gericht op meebesturen en compromisvorming, om zo stapsgewijs tot verbeteringen te komen, of een groene partij, die veel principiëler, intellectueler en activistischer is.
Het was dom om eerst te fuseren en daarna dit fundamentele gesprek te voeren. Dat blijkt nu een adviescommissie heeft voorgesteld lid te worden van de sociaaldemocraten. Vier van de acht Pro-Europarlementariërs zijn tegen. Het gaat – niet toevallig – om Europarlementariërs als Tineke Strik en Kim van Sparrentak die vroeger bij GroenLinks zaten, in de groene fractie zitten en voor wie de keuze voor de sociaaldemocraten erg nadelige gevolgen kan hebben. Toch hebben ze een punt.
Sterker nog: critici hebben er vijf.
1. De commissie
De partijtop bedacht dat het slim zou zijn dat een speciale commissie advies zou uitbrengen over de keuze voor een Europese partijfamilie: een typisch Nederlandse oplossing om meningsverschillen te pacificeren. Kennelijk durfde de partijtop het niet aan om de leden zonder expliciet advies te laten stemmen. Dit kan er immers toe leiden tot de voormalige GroenLinks-leden voor de groenen kiezen en de ex-PvdA’ers voor de sociaaldemocraten. Dit zou het bestaande schisma verder kunnen verdiepen.
Een advies kan echter alleen een pacificerende werking hebben als het procedureel goed in elkaar zit. Daar is overduidelijk geen sprake van. De adviescommissie bestaat uit twee personen. Wat dit advies meer is dan de mening van Mariëtte Hamer (PvdA) en Nel van Dijk (GroenLinks) is duister. Het advies is niet expliciet gebaseerd op gesprekken met leden, experts of direct betrokkenen. Een dergelijke aanpak had het advies een gedegener karakter kunnen geven en voor meer draagvlak kunnen zorgen.
Waarom is die commissie zo klein? Dat is een raadsel, zeker omdat deze aanvankelijk groter was: Kees Vendrik (GroenLinks) en Bert Koenders (PvdA) zaten er ook in, maar nu niet meer. Niemand weet waarom ze weg zijn. Wat was het logisch geweest als Pro transparant had gemaakt wat hun beweegredenen waren om te vertrekken? Waarom mogen we die niet weten?
2. De macht
Het advies zou minder discussie oproepen als het goed in elkaar zou zitten. De commissie zegt dat de sociaaldemocraten de beste keuze zijn omdat die partijfamilie groter en machtiger is dan de groenen. De sociaaldemocratische fractie in het Europees Parlement is de grootste van de twee en de sociaaldemocraten hebben vertegenwoordigers in meerdere Europese instellingen, de groenen alleen in het Europees Parlement. Ergo: als je macht wilt, moet je stemmen voor rood, niet voor groen.
De oppervlakkigheid van deze redenering is stuitend. De belangrijkste reden is dat politieke verhoudingen niet statisch zijn. Nu hebben de sociaaldemocraten meer premiers dan de groenen, maar je kunt ook andersom redeneren dat als Pro zich aansluit bij de Groenen, de kans dat die familie binnenkort een premier levert - Jesse Klaver? - groter wordt. Wie zegt eigenlijk dat de sociaaldemocraten groter zullen blijven en dat de groenen hen in de toekomst niet zullen overvleugelen?
De vraag welke partijfamilie de meeste invloed oplevert, is door de commissie sowieso niet goed uitgezocht. De sociaaldemocraten zijn van deze twee het minst groen, maar dat kan een reden zijn om juist bij deze familie aan te sluiten om deze zo alsnog te vergroenen. Maar het kan ook andersom: als Pro naar de groenen gaat, kan dat een impuls geven aan de invloed van de groene beweging. Wat is het meest nuttig en reëel? De adviescommissie heeft het er niet over.
3. De inhoud
Dan de politieke inhoud. De adviescommissie stapt eigenlijk over alle inhoudelijke standpunten heen en maakt geen systematische vergelijking van de inhoudelijke overeenstemming van Pro en deze partijfamilies. De simpele vraag waar Pro qua opvattingen het beste bij past, wordt helemaal niet beantwoord. De adviescommissie had daar onderzoek naar kunnen doen, maar liet dat na. Zou dat zijn omdat de uitkomst van zo’n analyse de commissie niet bevalt?
Je hebt altijd wel ergens een politicoloog die zo’n kwestie oppakt. Zo komen we bij politicoloog Simon Otjes die een lang stuk produceerde over de overeenkomsten van Pro met deze twee partijfamilies. De conclusie is heel helder: Pro past het beste bij de groenen. Er is ook een anonieme stemhulp die dit aantoont: als je linkse standpunten invult, kom je bij de groenen uit. Dat we niet weten wie deze heeft gemaakt is niet sterk, maar tegelijk is de conclusie wie je ook spreekt hetzelfde: de groenen passen het beste.
Iedereen die het Europees Parlement een beetje kent, heeft Otjes niet nodig. Beide partijfamilies zijn links, maar de sociaaldemocraten zijn het minst groen. Dit is namelijk geen onderscheidend kenmerk: de nationale partijen die erbij zijn aangesloten verschillen op dit punt. Nieuwsuur liep onlangs in Brussel rond en ja hoor, daar was al een Roemeense sociaaldemocraat die bepleitte kolencentrales te heropenen. En daar wil Jesse Klaver dan mee samenwerken?
4. De gevolgen
Dan denk je dat je alles hebt gehad, maar het wordt nog een beetje erger. De adviescommissie wil aansluiten bij de sociaaldemocraten, maar de band met de groenen behouden. Dat zou de vorm moeten krijgen van een geassocieerd lidmaatschap. Leden kunnen ook kiezen voor het omgekeerde: lidmaatschap van de groenen en een geassocieerd lidmaatschap van de sociaaldemocraten. Vraag voor alle stemmers bij het ledenreferendum: heeft u enig idee wat ‘een geassocieerd lidmaatschap’ is?
Je zou verwachten dat de adviescommissie tot een gedetailleerde analyse komt van de reglementen van de twee partijfamilies welke mogelijkheden resteren als Pro lid wordt van de concurrent. Die analyse wordt hooguit oppervlakkig gemaakt. Een geassocieerd lid is sowieso een tweederangs partij binnen de familie. Je hebt weinig in de pap te brokkelen. Maar misschien is zelfs dat te veel eer. De adviescommissie is zo eerlijk om te vermelden dat de regels van de groenen zo’n constructie niet eens toestaan. Toch is dit het advies. Pardon?
Ook over de gevolgen voor de zittende Europarlementariërs praat de adviescommissie niet. Een voorbeeld is dat als Pro de sociaaldemocraten kiest, de huidige vier - nu stampij makende - Europarlementariërs bij de groenen gehinderd worden in hun werk tot aan de volgende verkiezingen, ook als ze deze periode bij de groenen mogen volmaken. Ze worden vrijwel zeker informeel gedegradeerd tot tweederangs lid. De adviescommissie beargumenteert nergens dat dat risico uit de lucht is gegrepen.
5. De belangen
En dan is er nog de transparantie die continu ontbreekt, of het nou gaat om de vertrokken leden van de adviescommissie of om de anonieme initiatieven die Pro-leden online proberen te informeren. Het gaat ook in brede zin over alle mensen die een mening over de familiekeuze hebben, maar daar persoonlijk ook belang bij hebben. Veel oordelen worden niet alleen ingegeven door een puur inhoudelijke redenering over wat voor de partij het beste is voor Pro.
Het is vrij simpel: de top van GroenLinks heeft connecties met andere groene partijen. Die connecties kunnen prima van pas komen, maar worden waardeloos als Pro naar de sociaaldemocraten verkast. Andersom geldt hetzelfde. Zo kunnen allerlei mensen ook hun interne functies kwijtraken. Als iemand de baas is van een Europees thema-netwerk van de sociaaldemocraten, is die functie voorbij als Pro de verkeerde keuze maakt. Wie kun je in deze discussie dan eigenlijk nog vertrouwen?
Als het partijbestuur iets aan deze situatie wil doen is er maar één remedie: het referendum uitstellen en helemaal opnieuw beginnen.
CHRIS AALBERTS
Reportages vanuit achterafzaaltjes, obscure debatcentra en stille gemeentegangen: Chris Aalberts zoekt bewust de politieke plekken op waar de camera’s niet flitsen. Live verslag doet hij op X en BlueSky via ChrisIsErbij, in het weekend maakt hij hier de balans op van de politieke week.
Abonneer je op DieuwsNieuws om elk weekend Chris Was Erbij in de mailbox te ontvangen.
Zaaltjes afstruinen kost tijd: steun Chris zijn werk met een donatie!