Nederland zit barstensvol jonge en ambitieuze academici. Genoeg succesvolle belezen ondernemers. Kratten vol dwarse kunstenaars. Toch krijgen we het voor elkaar (geo-) politiek en maatschappij steevast te laten duiden door altijd maar hetzelfde rijtje zelfvoldane wijnboomers.

Enkele jaren geleden reed ik met echtgenoot & akita inu naar Nederland om de Land Cruiser vol te laden met zakken soda, kilo’s koffiebonen, zakjes Lady Earl Grey en een shiba inu. We waren de landsgrens nog niet over of we werden deelgenoot van een hallucinant Hilversums gesprek op Radio 1:

Presentatrice: Je bent als schrijver een alleskunner! Je beheerst heel veel literaire disciplines. Al die disciplines hebben een eigen taal hè?

Gast: ‘Ja dat klopt, ik vind het prettig maar ook noodzakelijk om de taal elke keer opnieuw uit te vinden voor elk werk wat ik schrijf. Ik wil mijn eigen stem vinden voor elk gedicht opnieuw. Voor elke roman opnieuw. Elk personage moet een eigen stem hebben.’

P: Je hebt teksten voor Ellen ten Damme geschreven ook hè? Laten we even luisteren!

🎶 Als ik de dorst drink van het wachten / En de tijd slik die je morst / Als ik de lange lege nachten / Leer begraven in mijn borst 🎶

G: ‘Ja, een lied is toch wel anders. Het is een tekst om gezongen te worden. Dat heeft consequenties. Dat gaat met ritme en snelheid en gaan instrumenten doorheen. Dat heeft gevolgen voor de informatiedichtheid.’

P: Jouw taalgebruik is bekroond door literair tijdschrift Tzum. Uit jouw roman La Superba. Zou je die zin kunnen voorlezen?

G: ‘Met alle genoegen! Ik heb het heel toevallig bij de hand. Ik ben er heel trots op. Het bekroont namelijk waar ik mee bezig ben: mooie zinnen maken. De prijs bestaat niet meer dus ben nu definitief de énige die hem twee keer heeft mogen winnen.‘

[G. schraapt keel en begint te lezen met een koortsachtige Jacques Brel-broeierigheid]

‘Het was. Het witte uuuurrr na het Middag Maal. De blllanke pagina waarop hóóguit iets met pottt-loowd wordt gekrrriebeld in geheeeeeimschrift. Iets. Om on-mid-del-lijk weer uit te gummen zodra de rolluiken omhooooog werden getrokken. En het leven. Opnieuw zwart op wit een aanvang neemt met Bonnetjes. Bestellingen en. Bezwaarschriften.’

P: Wat een prrrrráchtige zin. Terecht bekroond!

We keken elkaar even in stilte en met open mond verbouwereerd aan, alvorens in een schaterlach-salvo uit te barsten (zo eentje met je hoofd in je nek om ook het bijpassende geluid te maken).

Het duurde slechts enkele minuten, maar dit radiofragment was Peak Hilversum. Als je mensen Hilversum wilt laten proeven middels een geconcentreerde auditieve smaakmaker, dan kan dat uitstekend via dit gesprek uit de Taalstaat met Doomduidende Wijnboomer des Vaderlands, Ilja Leonard Pfeijffer. Want die was de gast van Margriet Vroomans.

Alleen in Hilversum mag iemand zó schaamteloos pretenderen allerlei literaire principes in de vingers te hebben. Niet in de laatste plaats dankzij een bewierokende presentatrice, die bijna hoorbaar slakkensporen van adoratie achterliet op de ergonomische bureaustoel, want Pfeijffer doet het ‘allemaal met eigen taal hè’ (slurp slurp slobber slobber) - en de literaire duizendpoterij live on air te onderbouwen met een Ellen ten Damme-liedje waarin de zware emotie van verlangen in een AB-AB-kinderrijmpje is gegoten. (Okee. De pretentie van diepe emotie die met een Sinterklaas-metrum wordt overgedragen, past wel heel goed bij Ellen ten Damme, maar dat terzijde.)

Alleen in Hilversum kunnen kleffe clichés (‘Ik vind taal elke keer opnieuw uit voor elk werk wat ik schrijf’) verward worden met de zielenroerselen van een diepe denker.

Alleen in Hilversum (en kennelijk bij taalprijzen-jury’s?) kan zo’n constructie van geforceerde elegantie, waarin iedere overwerkte yup die de stress van zich wil afzetten door te gaan journalen zich herkent, worden gekwalificeerd als ‘een prrrrrrráchtige zin’.

Abonneer nu

Ilja Leonard Fucking Pfeijffer

Als deze literaire zelfoverschatting nou contained bleef tot de Amsterdamse grachtengordel en het Hilversumse Umfeld van Zomergasten, Taalstaat-interviews en onironische Boekenbal-bezoekers, dan had ik er nog mee kunnen leven.

Maar iemand als Pfeijffer is via de columnistiek echter opgeschoven naar de politieke doemduiderij (want klimaat, facisme en Trump). En zelfs deze aanstootgevende aanvulling in zijn lange lijst van halfbakken en quasi-literaire genres zag ik lange tijd door de vingers.

Het is namelijk niet zo dat het troebele Pfeijffertje van tabloid geopolitics kwalitatief gezien zoveel vervuilder raakt door dat ene extra Goudlokje uit het Nederlandse taalgebied. Wat doemduiders immers met elkaar gemeen hebben, is dat ze het altijd voor elkaar krijgen om ons met een (vaak platgeslagen en niet zelden a-historische) analyse onbedoeld vooral te informeren over hun eigen denkbeelden, niet die van de wereld die ze ons beloven te beschrijven en te duiden.

Aan het niet (h)erkennen dat het laatste zoveel malen interessanter, gekleurder, genuanceerder en verrassender is dan zijzelf zijn, herken je de ware charlatan - in dit geval behangen met rammelende Jack Sparrow-Bijouterietjes, de vermatte lokken over bedompte bontjassen gedrapeerd.

Ander voorbeelde: Anne Applebaum. Schreef vorig jaar een coverstory voor de Atlantic (soort Groene Amsterdammer voor kosmopolieten) waarin ze de oorlog in Sudan neerzette als een ‘nihilistische’ strijd zonder betekenis. Blijkbaar is het prima om Sudanezen te gebruiken als lijdend voorwerp en hun oorlog (die gaat over keiharde machtspolitiek met klassieke variabelen zoals goud en het erfrecht over een bewind) te reduceren tot een symptoom van het einde van de ‘liberale wereldorde’, die zou worden vervangen door ‘anarchie en hebzucht’.

Anne Applebaum die Afrikaans oorlogsgeweld gebruikt als projectiescherm voor Westerse geopolitieke angsten is net zo oppervlakkig als Ilja Pfeijffer die het einde van de Westerse democratie aankondigt omdat kiezers niet allemaal stemmen wat hij zelf zou stemmen (en in plaats van Sudan het oude Athene verkracht om zijn punt te maken).

Wat dat betreft past de ‘kroniek’ over ‘De Democratie’ van Pfeijffer prima op de non-fictie-plank van stationskiosken en vliegveldwinkels. Naast alle andere tabloid geopolitics van journalisten slash denktankers wier half uit The Economist en de andere helft uit Foreign Affairs overgepende doomerboomer-boeken je kunt vinden naast de werken van voormalig special forces operators die een tweede leven als Arie Boomsma zijn gestart met zelfhulpboeken voor mensen die in kantoortuinen werken (voorzien van hemeltergende titels zoals ‘The courage to be ordinary’).

Ik zag het allemaal door de vingers. Toch werd dit weekend een absolute grens bereikt:

DONEER!

Jezelf, de Ultieme Meetlat

In het Nederlandse taalgebied kunnen mensen in een t-shirt nooit intelligent zijn (behalve ‘hackers in hoodies’), dus zonder Frans buitenhuisje of Italiaans palazzo alwaar je ‘rotsblokken Parmezaanse kaas’ en ‘meloenen uit Mantua’ serveert op kringloopmeubels met door vet en nicotine aangekoekte stof, ben je in de beeldvorming simpelweg geen intellectueel. Niet alleen politieke standpunten, ook een hele identiteit wordt geprojecteerd op andere culturen - in dit geval het zogenaamd onderscheidende Mediterraanse ‘echte’ leven.

Dus gingen voor Belgische DPG-krant De Morgen Ilja Leonard Pfeijffer en Frans Timmermans met elkaar in gesprek in Palazzo Pfeijffer. De opening alleen al geeft vlekken voor de ogen:

Pfeijffer: Als u het mij toestaat, mijnheer Timmermans, zou ik willen beginnen met wat volgens mij uw grote zwakte is als politicus: uw deskundigheid. Iemand met kennis van zaken wordt in deze tijd weggezet als een exponent van een wereldvreemde elite, en maakt geen schijn van kans meer om verkiezingen te winnen. Een handige politicus weet zijn deskundigheid op tijd en stond te verbergen. Dat hebt u nooit gekund.

Frans Timmermans: (lacht) “Nee, ja, klopt. Ik heb niet die handigheid die iemand als Mark Rutte wel heeft. Maar wat ik nooit zal begrijpen, is dat het op mijn afkomst wordt geprojecteerd.”

Pfeijffer gebruikt Timmermans niet om iets nieuws te leren over Timmermans, maar om de diagnose die hij zelf al had gemaakt over de democratie nog maar eens te benadrukken. Een diagnose, mind you, die overigens terug is te lezen in maar liefst drie verschillende literaire genres waarvoor hij de taal wist te vinden: een roman, een column en een kroniek (feitelijk een boek waarin eerdergenoemde columns zijn gebundeld maar inhoudelijk gewicht mag je blijkbaar vooraf zelf geven).

In zijn replieken stelt Frans Timmermans een diagnose over de wereld aan de hand van Frans Timmermans. Als het gaat over de elite versus het volk, verwijst hij naar zijn eigen arbeidersafkomst als diplomatenzoon. Als het gaat over een generatiekloof rond AI en Gaza, verwijst hij naar zijn eigen kinderen. Als het gaat over de grootste uitdagingen van deze tijd, loopt het langs de lijnen van waar hij zichzelf gedurende zijn carrière het meest mee bezig heeft gehouden (‘sociale rechtvaardigheid en klimaat’).

Het kan daarom ook bijna niet anders dan dat het interview, waarbij de eerste verzuchting is dat Timmermans eigenlijk te deskundig is, enkele alinea’s later ontspoort in complete ondeskundigheid en plat progressief populisme:

‘En nu ga ik iets zeggen dat ingaat tegen het heersende discours: we gaan veel te makkelijk mee in het verhaal dat een gevoelige verhoging van onze defensie-uitgaven een absolute noodzaak is. De ene na de andere Europese regering toont zich nu bereid te snijden in de uitgaven voor sociale zekerheid, voor zorg en voor onderwijs, om die middelen vervolgens naar defensie over te hevelen. Maar als we de sociaal-economische problemen niet aanpakken, gaan we extreemrechts nog groter maken, daar kun je gif op innemen.

We hebben ons overgeleverd aan de NAVO-norm, en dat is een financiële norm: we moeten centen uitgeven om eraan te voldoen. Ik vind dat we een kwaliteitsnorm zouden moeten hanteren: wát hebben we nodig om onze veiligheid te garanderen? Hebben we nog meer bemande vliegtuigen en peperdure raketsystemen nodig, die we bij de Amerikanen kopen? Ik dacht het niet. Wat mij betreft bouwen we een eigen Europese drone-industrie uit. Dat gaat minder kosten en meer opbrengen.’

Of snijden in de sociale zekerheid zorgt voor een groei van extreemrechts, daar zijn de échte deskundigen (namelijk politicologen) nog lang niet over uit, maar Timmermans weet het zeker.

Dat een financiële norm binnen een intergouvernementele organisatie en een militair samenwerkingsverband zoals de NAVO makkelijker uit te onderhandelen is dan een ‘kwaliteitsnorm’ (wat dit ook moge zijn, maar vermoedelijk bedoelt hij ‘Europees’) is een gegeven, maar Timmermans weet zeker van niet.

Dat de drones waarmee Timmermans de ‘peperdure raketsystemen’ wil vervangen niet de ballistische raketten uit Rusland en Iran kunnen onderscheppen is een feit, maar dit had Timmermans alleen geweten als hij niet exclusief op zijn eigen (on)deskundigheid zou leunen. En dat een Europese drone-industrie ‘minder gaat kosten en meer opbrengen’ kan niemand voorspellen, maar: Timmermans weet het zeker.

Abonneer nu

Levend pleidooi voor verlaging pensioenleeftijd

Deze twee borderline AOW-gerechtigde mannen met een mening over de Wereld waarin zij vooral de Wereld langs de Ultieme Meetlat (zichzelf) leggen, zijn helaas geen uitzondering maar de norm.

Never forget hoe Bas Heijne een vrouwelijke lijsttrekker met premierspotentie, namelijk Sigrid Kaag (D66), sans ironie complimenteerde bij proxy van Bas Heijne door op eerdergenoemde nationale Radio 1 te zeggen dat ze ‘misschien wel meer weet dan ik… over sommige dingen’.

Wie denkt dat dit kwaaltje zich enkel beperkt tot progressieve mannen, zal er goed aan doen om eens een willekeurig fragment uit Nieuws van de Dag te bekijken. Zoals onderstaande, waarin Wierd Duk en Bram Moskovic zó druk bezig zijn met zichzelf dat wanneer Chris Aalberts (PhD in politieke communicatie, tevens Parel van de Nederlandse Townhalljournalisitek) op neutrale wijze Forum voor Democratie omschrijft als een partij die een electorale behoefte aangaande migratie vervult, terstond wordt onderbroken met als door een wesp gestoken zinsneden zoals ‘Wat is daar mis mee!?’

Of wanneer Aalberts, als hij de ondemocratische partijstructuur van FVD uiteenzet, waardoor antisemitisme bijvoorbeeld intern niet wordt aangepakt, verontwaardigd wordt toegetetterd dat je dit ‘Forum toch niet kwalijk kunt nemen!’

Ook hier zegt de ‘reactie-duiding’ op duiding van Forum voor Democratie meer over de escalated commitment van twee duidingsboomers die na hun pensioen hun geld nog moeten verdienen bij een FvD-angehaucht publiek (hoi Wierd!) of wier ijdelheid hen ervan weerhoudt toe te geven dat ze zich hebben vergist in Forum en daarom liever een antisemitische partij blijven appeasen (hoi Bram!).

Hilversum is het perfecte pleidooi voor het verlagen en genadeloos handhaven van de pensioenleeftijd - gooi ze er allemaal uit en laat ze nooit meer binnen - maar tegelijkertijd ook het levende bewijs dat allerlei redacties, podcastluisteraars, Twitteraars en Top 5 Non Fictie-lezers zich maar wát graag laten overtuigen door een oudere generatie Mannen die vooral érg overtuigd zijn van zichzelf.

Defensie heeft vorige week een schietinstructeur ontslagen wegens ‘wangedrag’. Het volledige dossier, in mijn bezit, vertelt echter een ander verhaal, over wat er kan gebeuren als een paar ambtenaren met een hele sterke persoonlijke overtuiging jarenlang vrij spel krijgen, en niemand elkaar corrigeert. De instructeur kreeg te maken met zware beschuldigingen en onterechte huisinvallen en werd achteraf keer op keer in het gelijk gesteld, maar Defensie blijft hun eigen betrokkenheid en verantwoordelijkheid downplayen.

Het aantal dossiers dat politiek Den Haag vlak de start van het Kamerreces stilletjes hoopt te sluiten, groeit net zo gestaag als de zomerse temperaturen. Zo leerde ik deze maand dat een schietinstructeur van Defensie ontslag is aangezegd per 15 juli, vorige week dus, wegens ‘wangedrag’.

Hebben ze op het Ministerie van Defensie nét de verkeerde bureaulade gekozen om dit stilletjes in weg te stoppen want laat ik dit dossier toevallig al sinds 2018 (en ook in vakantietijd) nauwgezet volgen. Het onderwerp sluit bovendien naadloos aan op de Haagse actualiteit.

Enkele weken geleden schreef ik over het voornemen van minister David van Weel (VVD, Justitie en Veiligheid) om via de Wet Wapens en Munitie (WWM) legaal wapenbezit verder aan te scherpen. Een vreemd voornemen, als je ziet dat de incidenten met en de maatschappelijke kosten van legaal wapenbezit (zeker ten opzichte van illegaal wapenbezit) minimaal zijn. Toch wordt er buitengewoon veel ambtelijke energie gestoken in het aanscherpen van regels voor degenen die zich al aan de bestaande regels hielden.

Net zoveel buitensporige ambtelijke energie wordt gestoken in het wegwerken van deze schietinstructeur van Defensie. Het ‘wangedrag’? Hij haalde het in zijn hoofd om de valse beschuldiging aan te vechten dat hij een mentaal instabiele Tristan van der Vlis zou zijn, een aantijging die gedaan werd puur en alleen vanwege het feit dat hij thuis wapens houdt - legaal, welteverstaan.

Tot aan de Raad van State kreeg hij gelijk maar hell hath no fury like a Nederlandse ambtenaar scorned.

Abonneer nu

Legale wapens illegaal in beslag genomen

In 2018 kwam ik voor het eerst met deze schietinstructeur in contact, toen ik werkte aan een uitermate curieus verhaal voor Follow the Money.

Gekleed als The Expendables namen een handjevol werknemers van de Marechaussee, de Politie Haaglanden en de Douane op eigen houtje en met veel bombarie legale wapens op illegale wijze in beslag. Deze zelfverklaarde ‘werkgroep’ stuurde namelijk zelf in elkaar geknutselde nepbrieven vanuit Defensie, met daarbij zelfverzonnen (niet bestaande) afdelingen, legden aantoonbaar onjuiste verklaringen af en eentje gaf zichzelf valselijk uit als opsporingsambtenaar.

Al deze acties (die mij best illegaal in de oren klinken) werden ingezet om iets tegen te gaan wat wettelijk juist wel is toegestaan, namelijk: legaal wapenbezit. Maar enkele collega’s van de schietinstructeur ‘vonden daar iets van’, en pakten hun collega aan.

Sommige ambtenaren hebben namelijk liever niet dat burgers of militairen privé wapens bezitten. Dat kan, en ambtenaren mogen die persoonlijke opvattingen best uiten, maar niet als het hun werk in de weg gaat zitten, of wanneer er misbruik wordt gemaakt van bevoegdheden om alsnog een eigen politieke opvatting over beleid te kunnen forceren.

Voor ambtenaren telt grotendeels dat wat je vindt, je mag houden. De burger moet er immers op kunnen vertrouwen dat een maatregel van de overheid niet is gebaseerd op persoonlijke voorkeuren, maar op een zo neutraal mogelijke toetsing en handhaving van de bestaande wet- en regelgeving. Aanpassing van wetgeving hoort thuis in de Tweede Kamer, niet op ambtenarenbureaus.

Rechtstatelijke nuances die aan de zelfverklaarde ‘werkgroep’ niet waren besteed. Omdat ze te werk gingen als een olifant in een porseleinkast kregen ze een reeks klachten aan hun broek. Er werd niets met deze signalen gedaan, waardoor ze jarenlang ongestoord hun gang konden gaan. Naast deelnemers van historische militaire optochten (zoals vrijwilligers die herdenkingen omtrent Market Garden 70 organiseerden), moest ook een schietinstructeur van de Landmacht het ontgelden.

De eerste ronde

De schietinstructeur werd na een 112-voorlichtingsdag in Pijnacker (waar hij nota bene op verzoek van de Douane echte wapens mee naartoe had genomen zodat de Politie kon zien hoe veel deze lijken op airsoft-wapens) door deze zelfbenoemde ‘werkgroep’ beschuldigd van het illegaal vervoeren van wapens. Hij had voor die dag toestemming gekregen, zijn wapenverlof was in orde en hij was uitgerekend door de Douane thuis opgehaald.

De schietinstructeur vertrouwde de situatie niet en bracht na de beschuldiging zijn wapens uit voorzorg onder bij een erkende handelaar, voor het geval zijn wapenverlof zou worden ingetrokken.

Dit vermoeden bleek terecht: kort hierna werd hij aangehouden als verdachte in een strafrechtelijk onderzoek. De basis voor de strafrechtelijke verdenking was dun. Hoewel leden van de ‘werkgroep’ hem in verklaringen afschilderden als een mogelijke ‘lone wolf’ en meermaals verwezen naar Tristan van der Vlis, verklaarden andere Marechaussee-collega's en de Hulpofficier van Justitie achteraf twijfels te hebben over de rechtmatigheid van de actie. Eén gaf aan het gevoel te hebben gehad ‘voor een karretje gespannen’ te worden.

Twee weken later liet het OM weten niet over te gaan tot vervolging, maar ondertussen werd zijn wapenverlof wel ingetrokken. Een half jaar later werd de schietinstructeur door Dienst Justis en toenmalig staatssecretaris Klaas Dijkhoff in het gelijk gesteld: de beschuldiging bleek ongegrond en hij mocht dus gewoon zijn wapenverlof opnieuw aanvragen.

Defensie vond dat - drie jaar na de brief van Dijkhoff maar fluks na verschijnen van het FTM-artikel - zelf ook en ondertekende een vaststellingsovereenkomst met de schietinstructeur. Hij zou gerehabiliteerd worden, er was een beperkte regeling voor de gedane schade (want volgens Defensie lag het vooral aan de Politie) en hij zou weer aan het werk kunnen in zijn eigen functie. Eind goed, al goed.

Abonneer nu

Geen excuus voor onterecht intrekken excuses

Maar de inkt van de afspraken uit september 2018 was nog niet droog, of de schietinstructeur kreeg te horen dat de door Defensie beloofde functie niet beschikbaar was.

Interessant, want de schietinstructeur zat op dat moment precies op die functie (hij wilde tenslotte garantie dat hij zijn werk kon blijven doen), en was daar zelfs al (positief) op beoordeeld. Zijn commandant omschrijft hem bijvoorbeeld als een ‘integere en gedreven militair. Hij is voor mij een autoriteit op het gebied van wapens, munitie en bijbehorende richtmiddelen. Tevens is hij een autoriteit op allerlei regelgeving die het bezit en transport van wapens betreffen. Ik ken hem niet anders dan een persoon die altijd verantwoordelijk optreedt en zijn cursussen nauwgezet verzorgt’.

Ondanks zijn functioneren blijft er van het beloofde ‘loopbaanperspectief’ uit de vaststellingsovereenkomst weinig over. Aanvankelijk belooft zijn generaal een alternatieve plek maar in januari 2019 weigeren de onder-commandanten medewerking. Ook doet de generaal het tegenovergestelde van rehabilitatie, en benadert hij op eigen initiatief collega’s om ze pro-actief te waarschuwen voor deze schietinstructeur.

De Marechaussee blijft eveneens dwarsliggen. De wapenverloven waren immers (door de onterechte beschuldigingen) ingetrokken, dus de schietinstructeur moest deze opnieuw aanvragen: een apart verlof voor schietsport en een apart verlof voor de verzameling. Hoewel de Marechaussee officieel geen rol speelt binnen de wapenwet, geven ze (waar nodig) de Politie wel advies. De Marechaussee bleef, ondanks rehabilitatie, negatief adviseren op de aanvragen van de schietinstructeur. Want hoewel een groot deel van de ‘werkgroep’ ondertussen op non-actief was gezet, zat een betrokken adjudant op de stoel die de Politie adviseert over de wapenwet.

Een goedmaak-gesprek met de Koninklijke Marechaussee hierover volgde pas in augustus 2019. En hoewel de Marechaussee in eerste instantie excuses aanbood voor de gang van zaken, besloten ze dit excuus een maand later in te trekken. Het argument: hij zou als militair geen toestemming hebben gehad van bevoegd gezag voor het vervoeren van defensiewapens. Een onterechte beschuldiging, want die toestemming had hij wel degelijk van zijn commandant. Dit wordt later toegegeven, maar uiteraard wordt hiervoor geen excuses gemaakt (en het eerder teruggenomen excuses niet teruggedraaid).

De schietinstructeur had ondertussen zijn sport- en verzamelverlof wel terug gekregen, maar moest nog zijn ontheffingen terugkrijgen, en een verlof voor vervoer. Deze pogingen strandden telkens op zo’n negatief advies, hetgeen leidde tot een slepende procedure bij screeningsautoriteit Justis. Pas na 84 weken krijgt hij ook daarin gelijk. Zijn aanvraag voor vervoersverlof krijgt in november 2018 eveneens een negatief advies; dit leidt in 2021 tot een uitspraak van de Raad van State die hem in het gelijk stelt.

Terwijl hij zijn wapenverloven probeert terug te krijgen maar ook zijn leidinggevende erop aanspreekt dat Defensie zich niet houdt aan de afspraken, loopt het geroddel uit de hand. In september 2020 gaat een van zijn commandanten, met toestemming van hogerhand, naar de Marechaussee om over hem en twee collega's te praten. Dit vormt het startsein voor huisbezoeken van de Politie en, in februari 2021, tot een officiële melding.

In september 2022 volgt zelfs een politie-inval in zijn huis.

‘Naar eer en geweten’

De politie-inval blijkt te zijn gedaan op basis van verklaringen van defensiemedewerkers. Alleen bevat de officiële melding tegen de schietinstructeur, getiteld ‘zorgen om wapenbezit’, vooral indrukken uit tweede hand of verklaringen over gesprekken waar ze zelf niet bij waren.

Zo stelt een collega dat hij ‘een onstabiele indruk maakt’ en ‘meerdere keren heeft aangegeven wat hij denkt van bepaalde collega’s (laat staan wat hij ze toewenst…)’. Ook zou hij in een gesprek hebben laten vallen dat ‘hij maar eens met een wapen in een winkelcentrum moest gaan rondlopen/schieten’. Deze collega heeft hem dat zelf nooit horen zeggen, maar verwijst naar de gebeurtenissen uit 2015: enkele jaren eerder trok tenslotte een commandant ‘aan de bel’: ‘Hij vond het ondenkbaar dat er mensen zijn die bij ruzie/conflict, dan wel onstabiel zijn, thuis een wapen hebben. Hierbij kwam de naam Tristan van der Vlis al een paar keer naar boven. In de hoedanigheid dat wij niet moeten willen dat een van onze collega’s straks iets soortgelijks doet als Tristan van der Vlis.’

Precies dezelfde, destijds al ongegrond verklaarde beschuldigingen, worden opnieuw ingezet als bewijs: ‘Hij heeft inmiddels alles weer terug maar ik denk dat zijn mentale toestand nu slechter is dan enige jaren geleden. Naast militaire wapens en munitie beschikt hij ook over civiele vergunning’.

Ironisch genoeg is in dezelfde getuigenverklaring te lezen hoe de case coördinator van de schietinstructeur de betreffende persoon en collega’s heeft geadviseerd om ‘met hem, niet over hem’ te praten. De betreffende persoon legt immers een verklaring af tegen een schietinstructeur die hij zelf slechts twee keer kort heeft ontmoet. Volgens Defensie zijn de meldingen echter ‘naar eer en geweten’ gedaan.

De case-coördinator tegen wie hij deze opmerkingen zou hebben gemaakt, blijkt genuanceerder: ‘Het wordt een beetje uit zijn verband getrokken. Hij heeft gezegd, ze maken mij zo boos, ze dwingen mij bijna die kant op. (…) Ik zag het toen ook niet als een dreiging dus vandaar dat ik er toen geen melding van heb gemaakt. Het kwam niet bedreigend over’. Zelf zegt de schietinstructeur in dat gesprek juist zijn bedrijfsarts te hebben geciteerd, die eerder had opgemerkt: ‘hoe ze met jou omgaan, het lijkt wel of ze je die kant op willen drukken’.

Diezelfde dag kreeg de Politie evengoed de instructie dat er een ‘dreiging met lange afstandwapens’ zou zijn en bij ‘het zien van de verdachte direct contact met Arrestatieteam’ te zoeken en ‘afstand te houden (lange wapens is 100 meter), zware vesten aan en opzoeken van harde dekking’.

Dit terwijl Hoofd Bureau Maatschappelijk Werk van Defensie al had aangegeven dat er geen dreiging was: ‘Ga in geen enkel geval op klaarlichte dag voor het front van de hele buurt een actie opzetten en spullen (in dit geval de wapens) meenemen’. Toch was dat precies wat er de volgende dag gebeurde. Een bedrijfsarts verklaarde later dat: ‘In geen enkel contact is in de afgelopen jaren ooit sprake geweest van een teken dat deze militair een gevaar was voor anderen of zichzelf. Mijn bevindingen sluiten geheel aan bij die van andere deskundigen die in de afgelopen jaren geconsulteerd zijn’. Een oordeel dat ook een geraadpleegde psychiater deelt, die wel waarschuwt voor ‘spanningsklachten en een dreigende burn-out wanneer een oplossing van dit conflict uitblijft’.

Ook bevindingen van inlichtingendiensten worden genegeerd. Nota bene na de politie-inval werd zijn veiligheidsclearance opgehoogd tot het allerhoogste niveau door de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD, voor de liefhebbers: van VGB-B naar VGB-A). Hoewel Justitie oppert dat er ‘vrees voor misbruik’ met zijn wapens bestond, toetst de MIVD juist op gedragscomponenten en risico op misbruik. En dan niet alleen spionagerisico’s, maar ook psychologische stabiliteit, stressbestendigheid en integriteit.

Oftewel: net als in 2014 en 2015 waren de meldingen gebaseerd op ‘een gevoel’, aannames en horen-zeggen, terwijl beschikbaar tegenbewijs werd genegeerd. Voor alle wapens bleek achteraf een vergunning én een logische verklaring: de schietinstructeur maakt nota bene onderdeel uit van het Defensie Schietteam.

Oh, ironie: in het willen voorkomen van een ‘Tristan van der Vlis-scenario’ maken de autoriteiten juist precies diezelfde menselijke inschattingsfouten als bij het daadwerkelijke Tristan van der Vlis-scenario. De informatie is er wel, ze handelen er alleen niet naar.

Abonneer nu

‘Vertrouwen noodzakelijk bij vruchtbaar dienstverband’

Toch gaat het in dit dossier niet om een ‘foutje, bedankt’, maar een herhaling van zetten die steeds verder escaleert. Waar in 2015 ambtenaren intern niet werden gecorrigeerd toen ze hun persoonlijke overtuiging over legaal wapenbezit lieten prevaleren boven een neutrale toetsing, láten ambtenaren zich tien jaar later botweg niet corrigeren.

Hoewel de anonieme meldingen van collega’s over de schietinstructeur onterecht blijken (maar wel leiden tot een zogeheten ‘aandachtsvestiging’ en politie-inval in zijn huis) weigert Defensie zijn meldingen over een onveilige werkomgeving in behandeling te nemen.

Tegenover DieuwNieuws trekt Defensie zelfs haar handen er volledig vanaf: ‘Zoals aangegeven heeft Defensie als werkgever geen twijfel geuit of [de schietinstructeur als] een veiligheidsrisico gezien. Zoals aangegeven kan Defensie individuele personen niet tegenhouden meldingen te doen of verklaringen af te leggen’.

Even samenvattend: hoewel een generaal actief meehielp aan het creëren van een negatieve sfeer rondom de schietinstructeur, de meldingen aan de Politie vanaf de defensie-werkvloer zijn gedaan, de negatieve adviezen aan de Politie zijn afgegeven vanuit een defensie-onderdeel, collega’s pro-actief vanuit de Marechaussee werden benaderd of ze een verklaring tegen hem af wilden leggen, en een luitenant-kolonel van de Landmacht aan de Marechaussee verklaarde dat de kwestie:

“Ook al op een redelijk hoog niveau ligt. Namelijk al op Secretaris-generaal en Commandant der Strijdkrachten-niveau. (…) Na mijn zorg-uitingen bij de Commandant der Landstrijdkrachten en bij de Commandant der Strijdkrachten waren ook zij van mening dat de verloven ingetrokken moesten worden”,

ziet Defensie hier geen rol voor Defensie: ‘In hoeverre de privé wapenverloven door de Politie zijn ingetrokken naar aanleiding van deze verklaringen of andere informatie kan Defensie niet beoordelen. Dit is een bestuursrechtelijk traject van de Politie waar Defensie geen betrokkenheid in heeft’.

Nog een ander ‘hier valt geen land mee te bezeilen’-voorbeeld: de Politie viel op basis van onder meer getuigenverklaringen zijn huis binnen. De schietinstructeur wilde vervolgens weten op basis van welke informatie vanuit Defensie de Politie heeft gehandeld: die trappen immers doorgaans niet zomaar je deur in op basis van een paar mensen die ‘iets van je vinden’ (althans, daar mag je van uitgaan). Dus vroeg hij die informatie op op grond van de Wet Politiegegevens (Wpg).

Krijgt ‘ie niet, want allemaal geheim verklaard…

Hoewel rechters bij herhaling (in november 2024 en april 2025) oordeelden dat de schietinstructeur, met het oog op een eerlijk proces, recht heeft op inzage - weigert Justis (dat zich heeft te schikken naar de geheimhoudingsregels van het ministerie van Defensie) die geheimhouding op te heffen.

Correctie-verzoeken worden afgewezen omdat de instructeur niet specifiek genoeg is, maar: zonder inzage kan hij niet specificeren.

En ondanks dat uit de getuigenverklaringen (die wel zijn vrijgegeven) blijkt dat de meldingen vanuit Defensie via de Marechaussee naar de Politie liepen, claimt Defensie hier (ook in antwoord op wederhoorvragen) 'geen partij' te zijn, want de geheimhouding ligt formeel onder Dienst Justis. Interessant, want uit een brief van het Hoofd Juridische Zaken van Defensie, in handen van DieuwsNieuws, blijkt dat Defensie vorige maand zelf geheimhouding heeft aangevraagd over gegevens die de Marechaussee heeft verwerkt.

Nog een saillant detail: in zowel zijn ontslagbrief als in de wederhoor wordt de schietinstructeur vervolgens verweten dat Defensie geen volledige inzage heeft in alle stukken (die ze zélf mede achter slot en grendel houden) die nodig zijn om zijn melding van een onveilige werkomgeving te onderbouwen. En als hij hier bezwaar tegen aantekent, wordt dit op zichzelf gezien als bewijs van een negatieve werkhouding. De instructeur kreeg twee weken geleden zelfs een mopperige brief van de Landsadvocaat, met het verzoek geen functionarissen van Defensie meer aan te schrijven, maar al het contact via het kantoor van Pels-Rijcken te laten lopen.

Dus sinds vorige week staat hij op straat wegens ‘wangedrag’ en niet goed functioneren. Zo schrijft Defensie in zijn ontslagbrief:

‘Uit de inhoud van de vele brieven aan meerdere functionarissen bij Defensie blijkt verder dat u onvoldoende vertrouwen heeft in Defensie als werkgever. Vertrouwen is echter wel noodzakelijk bij een vruchtbaar dienstverband. Door uw houding en gedrag heb ik niet het vertrouwen dat in de nabije toekomst sprake zal zijn van duurzame werkhervatting, waarbij u goed functioneert’.

Rechtstatelijk Rogue

Het zorgwekkende in dit dossier is dat niet alleen de interne controlemechanismen (zoals de MIVD, bedrijfsartsen, case-coördinatoren of beoordelingsformulieren waaruit goed functioneren blijkt) allemaal falen, maar ook de laatste halte en beroepsmogelijkheid - de rechterlijke macht - niet voldoende is om Defensie weer in het gareel te krijgen.

De schietinstructeur is meermaals door Justis en de rechter in het gelijk gesteld, maar Defensie weigert hem gelijk dit botweg te geven. Ook shopt het ministerie opportuun in gerechtelijke uitspraken. Zo stelde een rechter vorig jaar dat procedureel gezien de schietinstructeur de door Defensie aangeboden baan moest accepteren, maar benadrukte dat ze geen uitspraak deed over de rechtmatigheid van de aangeboden baan, of de onderliggende arbeidsrechtelijke geschillen. De rechter drukte daarom Defensie op het hart om de meldingen van een onveilige werkomgeving serieus te onderzoeken, ‘desnoods via extern onderzoek’, omdat ze (terecht) constateerde dat er nog ‘niet ééntje serieus is onderzocht’.

Nu kan ik niet beoordelen wat u als lezer een (on)veilige werkomgeving vindt, maar als mijn leidinggevenden samen met collega’s fluistercampagnes beginnen die escaleren naar anonieme meldingen bij de Politie waarin ik word afgeschilderd als een staatsgevaarlijke gek, op basis daarvan een politie-inval in mijn huis krijg, waarop mijn werkgever 0,0 (zegge: nul-komma-nul) actie onderneemt maar wél eist dat ik blijf inklokken omdat het anders onder werkweigering valt - dan zou ik er op zijn zachtst gezegd niet zo lekker bijzitten.

Wat deed Defensie met deze gerechtelijke uitspraak? Geen onderzoek naar zijn meldingen van een onveilige werkomgeving, maar aangifte tegen de schietinstructeur wegens ongeoorloofde afwezigheid: ‘Dit is een misdrijf zoals omschreven in artikel 96 Wetboek militair strafrecht en Defensie moet dan aangifte doen’. De woordvoerder voegt daaraan toe dat de schietinstructeur hiervoor afgelopen donderdag ‘is veroordeeld zonder strafoplegging’.

De motivering van de rechtbank moet nog volgen, en daarnaast gaat de schietinstructeur ook hiertegen in hoger beroep.

Dit dossier is een extreem voorbeeld, maar toont wel aan wat er gebeurt als een handjevol ambtenaren dat ergens politiek ‘iets van vindt’ (in dit geval dus over legaal wapenbezit), daar jarenlang ongecorrigeerd naar kan en mag handelen.

Met het oog op het wetsvoorstel van Justitie-minister Van Weel om legale wapenbezitters nóg strenger aan te pakken, is dit dossier een relevante waarschuwing: wat gebeurt er als het uitventen van een persoonlijke, politieke opvatting binnen de eigen organisatie niet wordt gecorrigeerd, en uitmondt in een persoonlijke vete?

Voordat Van Weel de teugels aanhaalt voor burgers die zich al aan de regels houden, kan hij beter eerst kijken naar zijn eigen achterban: zijn ambtenaren zich voldoende bewust van hun rol als uitvoerder van beleid, in plaats van behartiger van een eigen overtuiging? En zijn ze in staat elkaar daarop aan te spreken, voordat het compleet uit de hand loopt?

Dit dossier laat zien wat er gebeurt als dat besef ontbreekt, en hoge ambtenaren zowel intern als extern (door gerechtelijke uitspraken) niet meer zijn te corrigeren.

Een overheid die zich niets door niemand laat zeggen, heeft geen nieuwe bevoegdheden of strengere wetten nodig, maar bewindspersonen met een ruggengraat die hoge ambtenaren op de vingers tikken zodra ze rechtstatelijk rogue dreigen te gaan. Dat, én een Tweede Kamer die ook tijdens de zomermaanden let op uw saeck.

Het probleem zit niet in de (wets)instrumenten, maar bij degenen die erop (vals)spelen.

OPHEF! Tim Hofman (BNN-VARA) zou zijn journalistieke belangetjes hebben verstrengeld door in een BOOS-uitzending voetballer Redouan El Yakoubi aan te pakken met diens Durf te Dromen-stichting. Hofman, zo stelt mediacriticus Victor Vlam, zou namelijk ‘publiekelijk verbonden zijn’ aan een directe concurrent van deze stichting. Victor Vlam verkoopt speculatie als onthulling.

Als ik ergens dól op ben als journalist, dan zijn het wel belangenverstrengelende boefjes. Of je nou een royalty-afromende bestuurder, een commissie-cashende schnabbelaar of een politicus met een verzwegen financieel belangetje bent: ik hou evenveel van jullie allemaal.

Hoe meer petjes, des te beter.

De afgelopen jaren heb ik voor diverse media - van De Groene Amsterdammer, Vrij Nederland, Follow the Money tot aan QUOTE - bij herhaling geschreven over dubbele petten in politiek en bestuurlijk Nederland. Hierdoor heb ik niet alleen zicht gekregen op wat nou wél en wat nou niet onder de noemer ‘schijn van belangenverstrengeling’ valt, maar vooral geleerd (mede dankzij een gewonnen rechtszaak versus een VVD-senator) hoe voorzichtig je te werk moet gaan.

Abonneer nu

Victor Vlam enters the chat

Toch denkt opiniemaker en zelfverklaard mediadeskundige Victor Vlam te kunnen volstaan met speculaties en suggesties. Wat is er aan de hand? Journalist Tim Hofman was enkele jaren het gezicht van onderwijsbedrijf Brainboost, dat actief is in dezelfde onderwijsmarkt als het bedrijf van profvoetballer Redouan El Yakoubi. Over El Yakoubi maakte hij in samenwerking met Follow the Money onderstaande uitzending:

Brainboost en het bedrijf van El Yakoubi zijn volgens Vlam concurrenten omdat ze allebei bijles en workshops aanbieden aan scholen. Omdat Hofman verbonden was aan Brainboost, had hij volgens Vlam een mogelijk persoonlijk óf financieel belang bij negatieve publiciteit rondom El Yakoubi. Dit mogelijke belangenconflict had Hofman openbaar moeten maken in de BOOS-uitzending. Klachten hierover zijn ingediend bij de hoofdredactie van BNN VARA, de NPO Ombudsman en de Raad voor de Journalistiek.

De beschuldiging gaat dus niet over feiten uit de BOOS-uitzending zelf (de boodschap) maar over de presentator (de boodschapper): die zou journalistiek niet onafhankelijk zijn.

Vlam bouwt zijn hele betoog op de aanname dat Tim een eigen belang diende bij het beschadigen van een concurrent. Zo zegt hij in zijn podcast:

“Tim zal hier dus hoogstwaarschijnlijk geld voor hebben gekregen.”

“Dat geeft hem een mogelijk direct belang.”

“Dat Tim daarop ingaat, begrijp ik ook nog wel. Want voor Tim is dat natuurlijk ook een manier om geld te verdienen.”

“We weten niet precies wat de belangen van Tim zijn, omdat hij daar dus geen openheid over heeft gegeven.”

Allemaal speculatie. ‘We weten niet precies wat’ is eigenlijk een synoniem voor ‘ik weet het niet precies, heb het ook niet uitgezocht maar u moet hier wel iets van gaan vinden’. Terwijl het ooit betaald zijn geweest voor promotiewerk in 2017, of het ooit hebben gehad van aandelen niets zegt over zijn belang in 2025, wanneer de uitzending werd gemaakt.

Als Vlam niet weet wat de contractuele relatie is kan hij daar geen conclusies aan verbinden. Toch deed hij dat wel (nog dezelfde avond) in de Zomeroranje-uitzending en beweerde dat Hofman ‘ook aandelen blijkt te hebben waardoor hij feitelijk een concurrent aanpakt, dat had je moeten melden’. Hij wordt vervolgens ter plekke door de presentatrice, Hélène Hendriks, gecorrigeerd: Hofman had namelijk vóór de uitzending al via Twitter/X laten weten die aandelen al jaren niet meer te hebben. Hendriks vraagt daarom: ‘had hij die (aandelen - red) ten tijde van de uitzending?’. Vlam: ‘Die had hij niet meer’.

Dat is lastig. Want om belangen te kunnen verstrengelen, moet je die wel aantoonbaar hebben.

Het zou mogelijk hoogstwaarschijnlijk kunnen!

Je kunt namelijk niet een half uur lang in een podcast suggereren dat iemand mogelijk belangen heeft zitten te verstrengelen, daar vervolgens in een talkshow verder over te oreren, zonder eerst keihard te hebben welke belangen hij wanneer precies had. Want had Hofman een bestuursfunctie, een managementfunctie, aandelen, of was hij mede-directeur? Wat deed hij precies, en in welke periode?

Als Vlam netjes wederhoor had gevraagd (een journalistiek principe wat hij zelf nalaat terwijl hij een ander een gebrek journalistieke principes verwijt, maar vooruit), was hij daar zelf achter gekomen:

Hofman bevestigt desgevraagd over de app: hij was ooit mede-oprichter van het bedrijf Brainboost, had tot 2021 aandelen (kreeg daar ‘ongeveer 10k’ voor) en zijn gezicht staat nog op oud promotiemateriaal.

Vier jaar geleden aandelen in een bedrijf (wat je mede hebt opgericht) verkopen als je eruit stapt, is heel iets dan anno 2025 (het jaar van de uitzending) ‘een direct belang’ tegen een ‘directe concurrent’ hebben.

Daarnaast verwart Vlam reputatie met financieel belang: dat het hoofd van Hofman nog steeds circuleert op promotiemateriaal, is niet hetzelfde als een ‘direct belang’. Zoveel bekende Nederlanders verschijnen jaren later nog op promotiemateriaal nadat een samenwerking is beëindigd. Anders had Peer Mascini (‘Al het goede komt van MelkUnie koeien’) decennialang geen glas melk meer kunnen drinken op straffe van sluikreclame-beschuldigingen.

Verder draait Vlam de bewijslast om: hij weet niet precies hoe de verhouding zit tussen Hofman en Brainboost (heeft dat zelf niet nagevraagd of uitgezocht), maakt verder ook niet aannemelijk dát er sprake is van keiharde concurrentie (anders dan ‘ze verkopen allebei ongeveer hetzelfde product’) maar vindt wél dat Hofman het van te voren had moeten uitleggen (heeft Hofman ook gedaan, in de uitzending van Radio BOOS maar dat was dan weer niet te prominent genoeg).

Mijn persoonlijke favoriet in het rijtje non-bewijs-wat-heel-gewichtig-wordt-gebracht: het feit dát er een reeks klachten zijn ingediend. Vlam gebruikt het bestaan van meerdere klachten (zonder te specificeren of die niet misschien van dezelfde persoon komen) bij de BNN-VARA hoofdredactie, NPO Ombudsman en Raad voor de Journalistiek als bewijs dat het ‘wel heel serieus is wat hier wordt besproken’, hij heeft zelfs ‘de formele brieven ingezien’. Ja leuk, maar het hebben ingediend van een klacht (mogelijk dezelfde bij drie verschillende loketten), zegt niets over de gegrondheid ervan.

Vervolgens gaat Vlam in één moeite door met het aanwrijven van sinistere motieven én presenteert hij een zelfverzonnen scenario alsof het relevant is om vervolgens daaruit te concluderen dat de BOOS-uitzending helemaal niet gemaakt had kunnen worden:

“Tim heeft mogelijk belang om El Yakoubi te beschadigen.”

“En afhankelijk van wat de verhouding van Tim is ten opzichte van het bedrijf, ten tijde van de video over El Yakoubi, kan deze video gewoon simpelweg niet gemaakt worden. Als Tim bijvoorbeeld een bepaald percentage van de winst krijgt elk jaar, dan kan je gewoon niet een video maken met een journalistieke reportage over een concurrent.”

De podcast zit vol ge-zou kunnen, ge-mogelijk, ge-als, ge-afhankelijk van, en ge-hoogstwaarschijnlijk. Dat klinkt heel voorzichtig (om formeel geen beschuldiging te uiten) maar zorgt ervoor dat de suggestie leidend wordt in plaats van de feiten.

Zo zou het kunnen dat Victor Vlam mogelijk aandacht voor zijn eigen opiniemakerswinkeltje probeert te trekken door een publiek figuur als Tim Hofman aan te vallen. Wellicht weet Vlam dat de progressieve Hofman als een rode lap op een rellerige VI-Twitter-stier werkt en dus hoogstwaarschijnlijk een te factureren optreden in een talkshow oplevert.

Het zou kunnen. Het is mogelijk.

Bewijs heb ik niet en wederhoor heb ik ook niet gevraagd. Maar als wat ik vermoed eventueel klopt, dan zijn alle beschuldigingen die ik indirect uit hoogstwaarschijnlijk waar.

Vorige week k…

Read more

Een typisch Nederlands kwaaltje: bij een handhavingsprobleem het kleine cohort burgers dat zich aan de regels houdt, nóg harder handhaven. Doet ook…

Read more

Vorige week verscheen het nieuwste boek van Martijn Kitzen, hoogleraar irreguliere oorlogsvoering en speciale operaties aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA) en bijzonder hoogleraar krijgsweten…

Read more

Vorige week stond Frans Timmermans met een manspread in het NRC: de mogelijkheden van AI zijn eindeloos, de risico’s ook. Daarom ‘moeten we’ op tijd ingrij…

Read more

Ambtenaren adviseren de Rijksoverheid om van X af te gaan. Het nieuws verscheen in de Volkskrant die besloot - op basis van onderzoek van d…

Read more

Tien jaar geleden publiceerde ik mijn eerste journalistieke artikel op Follow the Money. In de jaren daarop heb ik voor uiteenlopende media geschreven. Voornamelijk over Defensie maar ook veel over p…

Read more

Vooralsnog zijn het boomers die klikken op phishinglinks van AI-bots, ellenlange discussies op social media ermee voeren of in met AI gemanipuleerde filmpjes van politici tuinen. Toch zal het niet la…

Read more

Zodra je als journalist het vakgebied een spiegel voor houdt, zoals Kevin van Vliet doet in zijn nieuwste boek Jong en eenzaam, schiet de beroepsgroep die zelf de godganse dag iedereen en zijn moeder de maat neemt in een collectieve kramp.

Op de middelbare school beloofde ik mezelf twee dingen voor als ik later groot zou zijn: nooit meer gekookte aardappelen eten, of Nederlandse literatuur lezen. De combinatie van doodgekookte - en met maizena ingebonden - groente bovenop glazige aardappels gekwakt met het vooruitzicht om Harry Mulisch verplicht te moeten lezen, hebben vakkundig élke positieve associatie met beiden vermorzeld.

Geen betere remedie tegen de principes van je zestienjarige zelf dan ordinair en schaamteloos nepotisme: journalistiek geestverwant, voormalig collega en Trouw-correspondent in Zuid-Afrika Kevin van Vliet publiceerde onlangs zijn quarterlife crisis-kroniek: Jong en eenzaam. Dus sloeg ik voor het eerst in jaren toch weer een literair werkje open.

Zelf noemt Kevin het: ‘Een journalistiek boek. Alles is precies echt zo gebeurd!’ Aangezien ik, met name in de laatste hoofdstukken, anekdotes over bijvoorbeeld mijn eigen Portugese overburen herkende in een scene waarin capriolen van bewoners in een gesticht (waar een zeker ‘orakel uit Ede’ genaamd ‘Geurt’ resideert) worden beschreven, kan ik beamen dat - hoewel er niks van klopt - er geen woord aan is gelogen.

Precies de reden waarom recensenten liever hun handen niet aan deze Prometheus-sleutelroman branden. Normaliter staan hoofdstedelijke dagblad-recensenten te trappelen om het zoveelste zielenroersel van vroege dertigers die zich in hun eigen kringen begeven heilig te verklaren en onder te dompelen in de literaire ballenbak. Vaak bewierrookt in termen zoals ‘ontroerend’, ‘ontwapenend’, en ‘herkenbaar’ bovendien! Tot het iets té herkenbaar wordt, want hoewel er in letterlijke zin van zijn beschrijvingen over de journalistiek waarschijnlijk niets klopt - is ook daar geen woord aan gelogen.

Eerlijkheid wordt in de journalistiek namelijk niet echt gewaardeerd. Van Vliet is qua eerlijkheid echter ‘full retard’ gegaan waardoor zijn boek - op een collegiaal ‘vooruit dan maar’ interviewtje in Trouw en een uitermate zuinige recensie in de Volkskrant na - wordt genegeerd.

Eigenlijk heeft de schrijver hiermee al zijn beste aanbeveling binnen, maar tegelijkertijd is dit boek voor iedereen die wil weten waarom de journalistiek het leukste vak ter wereld is, maar waarom journalisten de meest verschrikkelijke mensen ter wereld zijn (en daar schuddebuikend over willen lachen), een absolute aanrader.

Subscribe now

Rede haalt niks uit

Vijf jaar nadat hij naar Zuid-Afrika vertrok, is Kevin van Vliet terug in Nederland om een nieuw werkvisum aan te vragen. ‘Daar wordt hij geconfronteerd met zijn vroegere zelf en dreigt hij emplooi en verstand te verliezen’, aldus de flap.

Vanaf het moment dat de wielen van het vliegtuig vanuit Zuid-Afrika het asfalt op Schiphol raken, blijkt de hoofdpersoon in een staat van permanent sluimerende en steeds sneller escalerende paniek: ‘beneden ligt Nederland in jaarlijkse uitvaartstemming. De koppen ernstig en grauw vanwege de regen die alweer maanden onafgebroken valt, en het gesteun en geklaag dat slechts ten doel stelt het zelf te ontlasten door de ander te bezwaren’. Een land waar ‘alle ruimte voor fouten is geëlimineerd, waardoor het vermogen tot behelpen al jaren niet meer is gekweekt’.

Kevin moet zich zien te handhaven tussen voormalig landgenoten met de onuitstaanbare neiging alles in het gezichtsveld continue luidkeels te recenseren (‘man man man, lekker geregeld weer’), en omschrijft de verstikkende claustrofobie van binnen vijf minuten na landing direct afhankelijk te zijn van een bureaucratie die niet voor rede vatbaar is. Zo vergeet hij zijn paspoort in het vliegtuig, beseft dit als hij de slurf uit loopt, maar zomaar teruglopen kan niet: ‘Gewoon doorlopen net als iedereen!’ Ook de Marechaussee blijkt onverbiddelijk: ‘Di-ga-nie-werreke, meneer’.

Rede haalt niks uit, welkom thuis.

Na vijf jaar in het buitenland te hebben gewoond loopt hij vervolgens vervreemd door zijn geboorteplaats Harderwijk. Het gevoel van onthechting wordt versterkt door zijn moeder, die heel veel dingen tegen hem zegt, maar nooit mét hem praat (wist je trouwens al dat de achterneef van Greetje de Vries - jeeehweeeeel, die ken jij wel: je hebt nog met zijn schoonzus op de peuterspeelzaal in de Kennedylaan gezeten! - kanker heeft?). De doodswens die hij uitspreekt na ‘48 uur in deze put’ is even hilarisch als meelijwekkend.

Het absurdisme waarmee hij Nederland en de inwoners omschrijft, door de ogen van een relatieve buitenstaander, is de kritiek.

Subscribe now

Glutenvrije koekjes

Een kritiek die je volledig ontgaat wanneer je jezelf te serieus neemt. Zoals de recensent van de Volkskrant, Lotte Krakers, die zelf vijf jaar geleden een boekcontract heeft getekend (waarbij wij allemaal in zinderende spanning op het resultaat wachten) en in Kevin van Vliet vooral een ‘fanboy’ van Gerard Reve ziet. En net zoals bij Reve wordt ook bij Van Vliet de vorm gelezen als pose, terwijl het juist een manier is om iets wat net zo onuitspreekbaar als serieus is tóch te kunnen zeggen.

Zoals het feit dat de journalistieke beroepsgroep een decadente poel des middelmatig verderfs is. Enerzijds vinden we in zijn boek de laatsten der Mohikanen van Paradijsvogels uit de liederlijke bladentijd, waar kroegbonnetjes van afgelopen dinsdagnacht 02:43 nog konden worden ingeleverd onder het mom van een ‘brongesprek’, of je arm volspuiten in de redactieplee niet direct tot ontslag op staande voet leidde. Een generatie waarbij boekvoorschotten ze meerdere weken vooruit kon helpen, in plaats van enkele dagen, maar die zich in diverse snelheden naar de tering zuipt. Van Hafid Bouazza (‘Hamza’) tot Arthur van Amerongen (‘Geurt’).

Anderzijds is daar de nieuwe generatie van afgemeten ambtenaren in bloemetjesoverhemd die dagelijks van Landsmeer op de elektrische fiets naar de hoofdredactionele burelen forenzen, en onderling meer vergaderen over het gebruik van mogelijk kwetsende woorden in hun krant dan lezers informeren over wat ze om zich heen zien gebeuren. Geen idee of Trouw-hoofdredacteur Karel Smouter (‘Hoofdredacteur Grobbelaar van De Betere Wereld’) zijn eigen krant leest, maar de observatie dat je hoofdredacteuren vrijwel nooit buiten vergaderzalen vindt, geldt eigenlijk voor ieder medium.

Het is juist in die vergaderzalen waar de journalistieke navelstaarderij zich pijnlijk aftekent, waar de wereldvreemdheid zich manifesteert tijdens oeverloos gehakketak dat zelfs de grootste optimist binnen een half uur een essay over het principe van een Voltooid Leven-euthanasie kan laten pitchen. Een vergadering die Kevin als volgt beschrijft:

‘De deur gaat dicht en de lucht wordt zwaarder, hoewel het plastic ventilatierooster in het plafond verse lucht schijnt aan te voeren (het lampje brandt groen). Er vangt een bits stoelschuiven, penverplaatsen en voorbereiden aantekenen aan, met de gerichtheid van een orkest zonder orkestleider en zonder coördinatievermogen, dat de instrumenten dan zelf maar stemt’.

De Congolees-Nederlandse opiniemaker ‘Zwarte Mamba’ ontwikkelde het bijzondere vermogen om in een pak hagelslag de VOC-mentaliteit van De Ruijter te vinden, en in een pot chocoladepasta de Apartheid van Verwoerd, en begon al gauw onze lezers een collectieve schuld aan de trans-Atlantische slavernij in te peperen waarvan ze niet wisten dat ze die bezaten. Het zwijgende deel der redactie, de overgrote meerderheid, trok zich van de telastlegging aanvankelijk weinig aan omdat er een christelijke ethiek in de idee te herkennen viel. Bovendien was men te druk met de aanstaande kindervakantie, de cao-besprekingen en het daaraan verbonden lot van de dakkapel’.

Even later in diezelfde vergadering (vlak na een discussie over gebruik van het woord ‘zelfmoord’ want dat moet natuurlijk ‘gezelfmoord’ of ‘zelfdoding’ zijn), vangt een luide stilte aan. Je zou het bijna vergeten maar er moet nog een krant gevuld worden:

‘Het is oorlog in Soedan’, zeg ik
’Tja’, zegt de chef. ‘Het is natuurlijk wel vaker oorlog in West-Afrika’.
’Oost-Afrika. Er zijn duizenden burgerdoden gevallen….’
‘- en we hebben daar nu even niemand zitten -’
’…bijna allemaal zwarte Darfuri…’
’— ‘t is altijd lastig hoor, zulke kwesties -’
’…vermoedelijk genocide…’
’En het is ook een beetje ver weg voor onze lezer. Hebben we nog iets anders, misschien?’

Ik voel dat ik moedeloos ben. Wat doe ik hier? De vergadering valt op dit punt uiteen in losse, kernachtige fragmenten:

’We moeten urgent zijn’
’Onze krant is een krant voor iedereen’
’Ik heb glutenvrije koekjes’
’Hoe verhouden we ons nou tot onze idealen?’
’Rots, ga even zitten’
’Vrouwen zijn misdeeld!’
’Waar is Jan?’
Wild gehoest
’Een aanval op de rechtsstaat is een aanval op ons allemaal’.
’Rots hier hebben we het al over gehad’
’Jongens, koekjes’

Er klopt feitelijk waarschijnlijk geen hout van, maar als journalist die meerdere redactievergaderingen heeft meegemaakt bij diverse media (en genoeg om ze zoveel mogelijk te willen mijden), durf ik de hypothese te poneren dat dit precies is zoals het is gegaan. Want waar over het één urenlang wordt vergaderd (‘kunnen we dit zo neerzetten’), worden tegelijkertijd met een bijna achteloze vanzelfsprekendheid en gnuivend genoegen ongefundeerde beschuldigingen en/of laaghartige beledigingen aan het adres van PVV’ers, BBB’ers of JA21’ers neergepend.

Subscribe now

Talentloze nepobaby’s

Waar de Volkskrant in haar recensie in de beschrijvingen een ‘iets te vette kolder’ ziet van ‘sterke verhalen’ en ‘kroegpraat’, zie ik in Kevin iemand die het verschil beschrijft tussen echte betrokkenheid en de taal ervan.

Van Vliet is niet de eerste en zal zeker niet de laatste correspondent zijn op het Afrikaanse continent die grootse regionale politieke omwentelingen moet verkopen aan een redactie die graag een ‘Nederlands haakje’ wilt, omdat anders de mythische lezer namens wie ze altijd menen te spreken (en die veelal op bezweerderige toon wordt genoemd, alsof het daarmee minder duidelijk een dekmantel tegen eigen luiheid of desinteresse wordt) het ‘niet interessant’ zal vinden of ‘niet zal snappen’.

Redacties hullen zich in toenemende mate in een geëngageerd idioom, ongevraagde kanttekeningen en niet ter zake doende mitsen en maren als taalkundige aflaat van een pijnlijke vervreemding van degenen die aan de ontvangende kant in de samenleving staan. Zoals Van Vliet beschrijft: ‘de Ander - om wie het nou juist gaat - raakt almaar verder uit het zicht’. Deze gedachte wordt onderbroken door de chef nieuws die hem vraagt of hij ‘ons manifest eigenlijk al hebt ondertekend?’ Als er dan toch een Koot & Bie-referentie in een boekbespreking moet komen, laat het dan een verwijzing naar Jetje en Koosje Veenendaal-activisme zijn.

De hele redactiescène vormt een terechte aanklacht tegen een beroepsgroep die pedante borrelpraat steevast verwart met engagement. Een engagement dat dermate hol is dat je ter verzekering van inkomen alleen nog maar het juiste deuntje hoeft op te dreunen (nooit te onderbouwen, want bevraging is een zeldzaamheid in een omgeving waar iedereen hetzelfde denkt), en jezelf eigen moet maken als vervoegingen van onregelmatige werkwoorden in een nieuwe politieke taal. Uiteraard zijn in deze semantische heilstaat van ideologische uniformiteit sommige varkentjes gelijker dan andere varkentjes.

Het beste voorbeeld hiervan is de rits aan talentloze nepobaby’s die over de dagbladen zijn uitgestort. Zo heeft Lena Bril (dochter van) een adviesrubriek in Trouw met titels als ‘Mijn vriend in psychische nood gebruikt het n-woord. Wat moet ik doen?’ en ‘Mijn collega stemt op een partij die tegen mijn waarden ingaat. Wat te doen?’ Jessica Kuitenbrouwer (dochter van) mag in dezelfde krant ‘persoonlijke verhalen schrijven waarin ze haar eigen leven analyseert’ met levensvragen zoals ‘doe ik te moeilijk over botox en fillers’ en edgy takes als ‘Amsterdam heeft een nazi-probleem’. Milou Deelen (dochter van Barbara van de Beukering) werd als jonge student na een paar Facebook-post plotsklaps gelanceerd als ‘feministisch journalist’, deed mee aan de Slimste Mens en liet zich in coronatijd inhuren door het RIVM voor een communicatieklus. Opvallend bij de mediale nepobaby’s: gehuld in principiële schijn grossiert men in deze Libelle-niksigheid.

Subscribe now

Wrokkig

Bovenstaande observaties delen journalisten volop met elkaar in WhatsApp-groepen (waarbij ordinair nepotisme hooguit zuinigjes wordt opgemerkt met: ‘toch raar dit’), of worden binnensmonds gemopperd bij het koffie-apparaat. Geheel tegen de beroepscode in zal de stille meerderheid nooit opschrijven wat ze zien en hoe ze het zien, want straks schop je de journalistieke adel tegen de schenen - zij die doorgaans de jury’s van prijzen en toewijzingscommissies van subsidies bevolken. Opzitten. Pootjes geven.

Er rust in de journalistiek een omerta op de evidente ridiculiteit van eigen kring. Jong en eenzaam leest juist in de schaamteloze verkenning van deze gekte net zo koortsachtig als de ‘Aantekeningen uit het Ondergrondse’ van Dostojevski, alleen zijn deze schrijfsels niet bedoeld om in een la te eindigen. Van Vliet maakt geen vlucht naar binnen maar keert de buitenwereld - Nederland, Zuid-Afrika, krantenredacties, zijn ouderlijk huis, zijn mentor Don Geurtorito in de Algarve - binnenste buiten omdat deze stuk voor stuk naar binnen zijn gekeerd. Allemaal zitten ze muurvast in hun eigen, gekmakende en absurdistische, wereld.

Dat is niet, zoals de Volkskrant gemakzuchtig bestempelt, ‘wrokkig’, of taal van iemand die nog ‘een appeltje heeft te schillen’. Integendeel, Kevin spaart zichzelf nog het minst. Misschien is dat juist de kracht die de journalistiek, de literaire wereld en misschien ook Nederland (‘ons klein landje dobberend op de woeste baren van het wereldgeweld’) in bredere zin is verloren.

Reviaanse ironie gaat steevast voorbij aan mensen die zichzelf te serieus nemen om de eigen waanzin en absurditeit te (h/v)erkennen. Ik gun iedereen wat meer gekte: Jong & Eenzaam is een goed begin.

Kevin van Vliet, Jong en eenzaam graag direct bestellen bij Uitgeverij Prometheus om verdere verloedering van het schrijversbestaan te voorkomen.

Het is wel duidelijk dat de feestneuzen van het CDA en de duurzaamheidsdominees van D66 weer in het kabinet zitten: gisteren werd bekend dat het ‘Iran-pakket’ wordt betaald door een accijnsverhoging …

Read more

In rap tempo overwoekert de eens nog zachtjes sluimerende auto-immuunziekte onze hond Smuk als een agressieve klimplant. Ze is te lief om te laten lij…

Read more

Het standaardmenu van nieuws bestaat al enige tijd niet meer. In plaats daarvan voeren politieke partijen, soms vermomd als traditionele journalistieke producties – van het FvD-journaal…

Read more

D66'ers zijn zo content met zichzelf dat weldoenerij zich manifesteert als: anderen een beetje meer D66 in hun leven gunnen. Elektrische auto’s. Zonnepanelen. Of wat te denken van een mooie doctorsti…

Read more

Europese regelzucht is eigenlijk een symptoom van strategische verwennerij. We kunnen het ons (vooralsnog) veroorloven om elkaar bezig te houden met compliance-flowcharts, sheets met groene vinkjes e…

Read more

Read more

Een reeks juridische conflicten, faillissement door ‘onbehoorlijk bestuur’ met miljoenen aan schulden, strafrechtelijk onderzoek naar zowel een van zijn bedrijven als hemzelf en tegelijkertijd honder…

Read more

Nederland kent geen tekort aan bestuurders die falen, maar wel een tekort aan bestuurders die uit beeld verdwijnen wanneer z…

Read more

Het kabinet Jetten I is compleet en telt een opvallende hoeveelheid top-ambtenaren, zoals Elanor Boekholt-O’Sullivan. Een luitenant-generaal voor D66 op volkshuisvesting? Dan zal het wel vanwege mana…

Read more